Cezayir
Cezayir, Kuzey Afrika'da Akdeniz kıyısında yer alan, yüzölçümü bakımından Afrika kıtasının ve Arap dünyasının en büyük ülkesidir. Doğusunda Tunus ve Libya, güneyinde Nijer ve Mali, moritanya ve güneybatıda Batı Sahra, batısında ise Fas ile komşudur. Sahra Çölü'nün geniş bir bölümünü bünyesinde barındıran ülke, zengin hidrokarbon kaynakları ve Akdeniz ile Sahra-altı Afrika arasındaki stratejik konumuyla bölgesel bir güç niteliğindedir. Tarih boyunca Fenike, Roma, Numidya, Osmanlı ve Fransız hakimiyetlerinde kalmış olan Cezayir, günümüzde yarı başkanlık sistemiyle yönetilen üniter bir cumhuriyettir.
Detaylı Tarih
Cezayir tarihi, Kuzey Afrika'nın antik yerli halkı olan Berberilerin (Amazigh) Numidya Krallığı'nı kurmasıyla belirginleşmiş, ardından Roma ve Kartaca nüfuzuna girmiştir. 7. yüzyılda Emevi fetihleriyle İslam medeniyetine katılan bölge, Rüstemiler ve Ziriler gibi yerel hanedanların ardından 16. yüzyılda Osmanlı İmparatorluğu'nun bir eyaleti haline gelmiştir. 1830 yılında başlayan ve 132 yıl süren Fransız sömürge yönetimi, 1954-1962 yılları arasındaki kanlı Cezayir Bağımsızlık Savaşı ile son bulmuş; bağımsızlık sonrası ülke sosyalist tek parti rejiminden çok partili ve reformist bir yapıya evrilmiştir.
Numidya Krallığı'nın Birleşmesi
Kral Masinissa, II. Pön Savaşı'nın ardından doğu ve batı Numidya kabilelerini birleştirerek bölgedeki ilk büyük Berberi devletini kurmuştur.
Roma Hakimiyeti Dönemi
Kartaca'nın yıkılmasıyla Cezayir kıyıları Roma İmparatorluğu'nun 'tılmıs' ve tahıl deposu eyaletlerinden biri haline gelmiştir.
İslam Ordularının Bölgeye Gelişi
Ukbe bin Nafi önderliğindeki Emevi orduları Mağrip bölgesini fethederek bölgenin İslamlaşma ve Araplaşma sürecini başlatmıştır.
Osmanlı Hakimiyetinin Başlaması
Oruç ve Barbaros Hayreddin Paşaların İspanyol nüfuzuna karşı bölgeye gelmesiyle Cezayir, Osmanlı İmparatorluğu'na bağlanmış ve Cezayir Beylerbeyliği kurulmuştur.
Fransız İşgali
Fransa, diplomatik bir kriz gerekçesiyle Cezayir kentini işgal etmiş ve ülkeyi doğrudan Fransa toprağı olarak ilhak etme sürecini başlatmıştır.
Emir Abdülkadir Direnişi
Cezayir milli kimliğinin kurucu figürlerinden Emir Abdülkadir, Fransız işgaline karşı organize ve uzun soluklu bir kutsal direniş yürütmüştür.
Ulusal Kurtuluş Cephesi (FLN) ve Bağımsızlık Savaşı
1 Kasım 1954'te başlayan silahlı ayaklanma, 8 yıl sürecek ve yüzbinlerce Cezayirlinin hayatını kaybedeceği Cezayir Bağımsızlık Savaşı'na dönüşmüştür.
Evian Antlaşması ve Bağımsızlık
Fransa ile imzalanan antlaşmanın ardından yapılan halk oylamasıyla Cezayir Demokratik Halk Cumhuriyeti resmen bağımsızlığını ilan etmiştir.
Sivil Kriz ve 'Kara On Yıl'
İptal edilen seçimlerin ardından radikal gruplar ile devlet güçleri arasında çıkan şiddetli çatışmalar ülkeyi derin bir sosyal ve ekonomik krize sürüklemiştir.
Hirak Toplumsal Hareketi
Sivil halkın barışçıl protestoları sonucunda 20 yıllık Cumhurbaşkanı Abdülaziz Buteflika istifa etmiş ve siyasi reform süreci başlamıştır.
Geçmiş ve Mevcut Ekonomi
Cezayir ekonomisi ağırlıklı olarak ham petrol ve doğal gaz ihracatına dayalı hidrokarbon odaklı bir yapıya sahiptir. Devletin hidrokarbon gelirleri kanalıyla ekonomide baskın bir rol oynadığı ülkede, kamu yatırımları ve sosyal yardımlar ana ekonomik sürükleyicilerdir. Son yıllarda hükümet, hidrokarbon bağımlılığını azaltmak amacıyla yenilenebilir enerji, tarım, madencilik, turizm ve yerli imalat sanayiini teşvik eden yapısal reformları yürürlüğe koymuştur.
Temel Ekonomik Göstergeler
Başlıca Sektörler
GSYİH Yıllık Büyüme OranıBirim: %
Ekonomik Dönüm Noktaları
Uluslararası İlişkiler
Cezayir dış politikasında bağlantısızlık, egemenliğe saygı, iç işlerine karışmama ve ulusal bağımsızlık mücadelelerine destek ilkelerini benimser. Afrika Birliği ve Arap Ligi bünyesinde kilit bir role sahip olan ülke, Akdeniz Havzası'nda enerji güvenliği sağlayıcısı olarak Avrupalı ortaklarıyla stratejik ilişkiler yürütürken; Rusya ve Çin ile güçlü askeri ve ekonomik bağlara sahiptir.
İlişki Detaylarını İnceleyin
Diyagramdaki düğümlerin üzerine gelerek veya tıklayarak ortaklık detaylarını görebilirsiniz.
İttifaklar ve Üyelikler
Avrupa Birliği
2005 yılından beriCezayir, AB ülkelerinin, özellikle İtalya ve İspanya'nın kritik doğal gaz tedarikçilerinden biridir.
Çin Halk Cumhuriyeti
2014 yılından beriÇin, Cezayir'deki dev altyapı, liman ve madencilik projelerinde ana yüklenici ve yatırımcı konumundadır.
Rusya Federasyonu
2001 yılından beriCezayir, savunma sanayii tedarikinin büyük bölümünü Rusya'dan sağlamakta ve güvenlik alanında ortaklık yürütmektedir.
İtalya
2022 yılından beriMattei Planı çerçevesinde Akdeniz üzerinden enerji akışını artırmaya yönelik kapsamlı stratejik anlaşmalar mevcuttur.
Uluslararası Örgüt Üyelikleri
Önemli Antlaşmalar ve Sözleşmeler
Evian Antlaşmaları
Fransa ile imzalanan, savaşı sona erdiren ve Cezayir'in tam bağımsızlığını düzenleyen tarihi anlaşma.
AB-Cezayir Ortaklık Anlaşması
Serbest ticaret bölgesi oluşturulmasını ve siyasi-ekonomik işbirliğini hedefleyen anlaşma.
Pelindaba Antlaşması (Afrika Nükleer Silahlardan Arındırılmış Bölge)
Afrika kıtasının nükleer silahlardan arındırılmasını öngören ve Cezayir'in aktif desteklediği uluslararası antlaşma.
Anlaşmazlıklar ve Gerilimler
Aşağıdaki konular tarafsız bir bakış açısıyla, çok taraflı perspektifler göz önünde bulundurularak ansiklopedik bir dille sunulmuştur.
Fas
Başlangıç: 1975Batı Sahra sorunu ve Cezayir'in Polisario Cephesi'ne verdiği destek nedeniyle Fas ile olan kara sınırı 1994'ten beri kapalı olup, 2021 yılında diplomatik ilişkiler tamamen kesilmiştir.
Siyasi Tarih ve Yönetim
Cezayir, anayasal düzeyde yarı başkanlık sistemi ile yönetilen üniter bir cumhuriyettir. Yürütme erki cumhurbaşkanı ve onun atadığı başbakan tarafından kullanılırken, yasama görevi iki kamaralı parlamentoya aittir. Ülkenin siyasi yapısında Ulusal Kurtuluş Cephesi (FLN) tarihsel bir ağırlığa sahip olup, ordu geleneksel olarak siyasi istikrarın ve devlet yapısının teminatı kabul edilir.
Üniter Yarı Başkanlık Cumhuriyeti
Yürütme organının başında genel oy ile seçilen Cumhurbaşkanı bulunur. Yasama erki, Halk Ulusal Meclisi (APN) ve Millet Meclisi'nden (Senato) oluşan çift kamaralı parlamentodur. Yargı sistemi anayasal mahkeme ve yüksek mahkemeler denetiminde bağımsız bir yapı olarak tanımlanmıştır.
Siyasi Tarihin Dönüm Noktaları
Bilimsel Araştırma ve Gelişmişlik
Cezayir'de bilim ve teknoloji politikaları, devlet eliyle finanse edilen üniversiteler ve ulusal araştırma merkezleri etrafında şekillenmektedir. Hidrokarbon teknolojileri, uzay araştırmaları, yenilenebilir enerji ve çölleşmeyle mücadele alanları bilimsel çalışmaların odak noktasını oluşturmaktadır. Son dönemde yenilikçi start-up ekosistemini ve teknoloji transferini geliştirmeye yönelik yasal teşvikler artırılmıştır.
Görsel Skor Kartı (Radar Analizi)
Detaylı Göstergeler
Öne Çıkan Bilimsel ve Teknolojik Başarılar
ALSAT Uydu Programı kapsamındaki yerli yer gözlem ve haberleşme uydularının (Alsat-1, Alsat-2) başarıyla yörüngeye yerleştirilmesi
Sahra Çölü şartlarına uygun ölçekli güneş enerjisi ve hibrid santral teknolojilerinin geliştirilmesi
Kuzey Afrika'da hidrokarbon arama ve jeoloji alanında bölgesel referans araştırma merkezlerinin kurulması
Ulusal Biyoteknoloji ve İlaç Araştırma Projesi ile yerli aşı ve ilaç ham maddesi üretim kapasitesinin artırılması
Önde Gelen Kurumlar ve Üniversiteler
Houari Boumediene Bilim ve Teknoloji Üniversitesi (USTHB)
Mühendislik, matematik ve temel bilimler alanında Cezayir'in en köklü ve prestijli teknik üniversitesidir.
Cezayir Uzay Ajansı (ASAL)
Ulusal uydu programlarını, uzay teknolojilerini ve coğrafi bilgi sistemlerini yöneten devlet kurumu.
Gelişmiş Teknolojileri Geliştirme Merkezi (CDTA)
Mikroelektronik, robotik, lazer ve yazılım mühendisliği alanlarında ulusal araştırmaları yürütmektedir.