Etiyopya
Etiyopya veya resmî adıyla Etiyopya Federal Demokratik Cumhuriyeti, Doğu Afrika'nın Afrika Boynuzu olarak adlandırılan stratejik bölgesinde yer alan denize kıyısı olmayan bir Afrika ülkesidir. Nüfus bakımından kıtanın en kalabalık ikinci ülkesi olan Etiyopya, Afrika tarihinde Avrupa sömürgeciliğine karşı bağımsızlığını koruyabilmiş nadir uluslardan biri olma simgesel önemine sahiptir. Başkenti Addis Ababa, Afrika Birliği ve Birleşmiş Milletler Afrika Ekonomik Komisyonu gibi küresel ve bölgesel kuruluşların genel merkezlerine ev sahipliği yapması sebebiyle diplomatik açıdan Afrika'nın merkezi konumundadır.
Detaylı Tarih
Etiyopya tarihi, insanlığın ilk yerleşim izlerinden itibaren devam eden ve antik uygarlıklara uzanan köklü bir geçmişe sahiptir. Aksum Krallığı ile M.S. 4. yüzyılda Hristiyanlığı devlet dini olarak benimseyen en eski ülkelerden biri olan Etiyopya, orta çağ boyunca Süleyman Hanedanı altında varlığını sürdürmüştür. 19. yüzyılın sonunda Adwa Muharebesi ile İtalyan işgaline başarılı bir şekilde direnen ülke, 20. yüzyılda monarşinin devrilmesi, askerî cunta (Derg) dönemi ve sonrasında federal yapıya geçiş gibi önemli siyasi dönüşümler yaşamıştır.
D'mt Krallığı'nın Kurulması
Etiyopya coğrafyasında bilinen ilk karmaşık devlet yapısı kurulmuş, Güney Arabistan kültürleriyle ticari ve kültürel etkileşim başlamıştır.
Aksum Krallığı'nın Yükselişi
Kızıldeniz ticaret rotalarını kontrol eden Aksum Krallığı, antik dünyanın dördüncü büyük gücü haline gelmiş ve kendi parasını basmıştır.
Hristiyanlığın Devlet Dini Kabul Edilmesi
Kral Ezana yönetiminde Aksum Krallığı, Hristiyanlığı resmî din olarak benimseyen dünyadaki ilk devletlerden biri olmuştur.
Süleyman Hanedanı'nın Restorasyonu
Yekuno Amlak'ın tahta geçmesiyle Kral Kral Süleyman ve Saba Melikesi soyuna dayandırılan meşruiyet anlayışı yeniden tesis edilmiştir.
Adwa Muharebesi Zaferi
İmparator II. Menelik komutasındaki Etiyopya ordusu, işgalci İtalyan kuvvetlerini mağlup ederek ülkenin bağımsızlığını uluslararası alanda tescillemiştir.
İtalyan İşgali ve İkinci İtalya-Etiyopya Savaşı
Faşist İtalya ülkeyi işgal etmiş, İmparator Haile Selassie sürgüne gitmiş ancak vatansever direniş ve müttefik desteğiyle işgal sonlandırılmıştır.
Monarşinin Yıkılışı ve Derg Rejimi
İmparator Haile Selassie Marxist-Leninist askerî cunta (Derg) tarafından devrilmiş, Mengistu Haile Mariam liderliğinde baskıcı bir rejim kurulmuştur.
Derg Rejiminin Devrilmesi ve EPRDF Dönemi
Etiyopya Halkları Devrimci Demokratik Cephesi (EPRDF) Addis Ababa'yı ele geçirerek iç savaşı bitirmiş ve etnik federalizme dayalı yeni bir dönem başlatmıştır.
Abiy Ahmed'in Başbakanlığı ve Reform Süreci
Siyasi af çıkartılmış, Eritre ile 20 yıllık husumete son veren barış anlaşması imzalanmış ve Başbakan Abiy Ahmed Nobel Barış Ödülü'ne layık görülmüştür.
Geçmiş ve Mevcut Ekonomi
Etiyopya ekonomisi tarihsel olarak tarıma dayalı bir yapı sergilemekle birlikte, son yirmi yılda altyapı yatırımları ve sanayileşme hamleleriyle Afrika'nın en hızlı büyüyen ekonomilerinden biri olmuştur. Tarım sektörü istihdamın büyük bölümünü sağlarken, kahve ihracatı döviz girdisinin temel direğidir. Son yıllarda hizmet sektörü, havacılık, telekomünikasyon ve yenilenebilir enerji alanlarında ciddi özelleştirme ve modernizasyon adımları atılmaktadır.
Temel Ekonomik Göstergeler
Başlıca Sektörler
GSYİH Yıllık Büyüme OranıBirim: %
Ekonomik Dönüm Noktaları
Uluslararası İlişkiler
Etiyopya, Afrika Boynuzu'nda bölgesel denge kurucu ve lider bir devlet olarak hareket etmektedir. Dış politikasında egemenlik hakkının korunması, bölgesel entegrasyon, ekonomik diplomasinin geliştirilmesi ve Afrika Birliği çerçevesinde çok taraflılığın desteklenmesi ilkesini benimser. Son yıllarda BRICS üyeliği ve Doğu-Batı güç odaklarıyla dengeli ilişki yürütme stratejisi öne çıkmaktadır.
İlişki Detaylarını İnceleyin
Diyagramdaki düğümlerin üzerine gelerek veya tıklayarak ortaklık detaylarını görebilirsiniz.
İttifaklar ve Üyelikler
Afrika Birliği
1963 yılından beriEtiyopya, Afrika Birliği'nin genel merkezine ev sahipliği yaparak kıta diplomasisinin merkezinde yer alır ve barış misyonlarına asker katkısı sağlar.
Çin Halk Cumhuriyeti
1970 yılından beriAltyapı, demiryolları, sanayi parkları ve finansman alanında en büyük ticari ve yatırım ortağı konumundadır.
Amerika Birleşik Devletleri
1903 yılından beriTerörle mücadele, insani yardım ve sağlık projelerinde köklü bir iş birliği sürdürülmektedir.
Birleşik Arap Emirlikleri
1973 yılından beriDoğrudan sermaye yatırımları, liman erişim projeleri ve döviz desteği alanlarında stratejik bağlar güçlenmiştir.
Uluslararası Örgüt Üyelikleri
Önemli Antlaşmalar ve Sözleşmeler
Addis Ababa Anlaşması
İtalya'nın Etiyopya'nın tam bağımsızlığını ve Adwa savaşı sonrası sınır tanıma şartlarını kabul ettiği uluslararası antlaşma.
Cezayir Anlaşması
Etiyopya ile Eritre arasındaki sınır savaşını resmi olarak sonlandıran ve bağımsız sınır komisyonu kuran barış antlaşması.
Cibuti Liman Kullanım ve Transit Anlaşması
Etiyopya'nın dış ticaretinin büyük kısmını Cibuti limanları üzerinden yürütmesini güvence altına alan stratejik protokol.
Anlaşmazlıklar ve Gerilimler
Aşağıdaki konular tarafsız bir bakış açısıyla, çok taraflı perspektifler göz önünde bulundurularak ansiklopedik bir dille sunulmuştur.
Mısır ve Sudan (Nil Suları ve GERD Anlaşmazlığı)
Başlangıç: 2011Mavi Nil üzerinde inşa edilen Büyük Etiyopya Rönesans Barajı'nın su dolum hızı ve kuraklık dönemlerindeki su paylaşımı konusunda Mısır ve Sudan ile hukuki bağlayıcılığı olan bir anlaşmaya varılması hususundaki müzakereler devam etmektedir.
Sudan (Al-Fashaga Sınır Anlaşmazlığı)
Başlangıç: 1902Etiyopya-Sudan sınırındaki verimli Al-Fashaga bölgesinin mülkiyeti ve sınır çizimi konusunda iki ülke arasında zaman zaman askeri gerilimler yaşanmaktadır.
Siyasi Tarih ve Yönetim
Etiyopya, etnik temel üzerine kurgulanmış federalizme dayalı bir cumhuriyet sistemine sahiptir. 1995 Anayasası ile ülkenin farklı etnik gruplarına özerklik ve kendi kaderini tayin hakkı tanınmıştır. Çok partili sistem yürürlükte olmakla birlikte siyasi alan güç birikimi, etnik gerilimler ve merkez ile eyaletler arasındaki yetki paylaşımı çekişmeleriyle şekillenmektedir.
Federal Demokratik Cumhuriyet
Yürütme erki Başbakan ve Bakanlar Kurulu tarafından idare edilir. Yasama organı iki kamaralı meclistir: Halk Temsilcileri Meclisi (nüfusa göre doğrudan seçilir) ve Federasyon Meclisi (eyalet temsilcilerinden oluşur). Yargı bağımsızlığı anayasal olarak güvence altına alınmıştır.
Siyasi Tarihin Dönüm Noktaları
Bilimsel Araştırma ve Gelişmişlik
Etiyopya, insanlığın kökenine ışık tutan paleoantropolojik keşifleriyle dünya bilimine eşsiz katkılar sağlamıştır. Son yıllarda hükümet, uzay bilimleri, tarımsal biyoteknoloji, yenilenebilir enerji teknolojileri ve dijital dönüşüm alanlarına Ar-Ge yatırımlarını artırmaktadır. Başkent Addis Ababa, Doğu Afrika'nın akademik ve bilimsel araştırma odak noktalarından biri haline gelmiştir.
Görsel Skor Kartı (Radar Analizi)
Detaylı Göstergeler
Öne Çıkan Bilimsel ve Teknolojik Başarılar
Dünyaca ünlü 3.2 milyon yıllık hominid fosili 'Lucy'nin (Australopithecus afarensis) Afar bölgesinde keşfi
Etiyopya'nın ilk gözlem uydusu olan ET-RSS1'in 2019 yılında başarıyla fırlatılması
Kuraklığa dayanıklı yerel tahıl türlerinin (özellikle Teff) genetik ve biyoteknolojik ıslah çalışmaları
Afrika'nın en büyük mühendislik ve su yapıları projelerinden biri olan GERD'in yerli mühendislik kapasitesiyle yürütülmesi
Önde Gelen Kurumlar ve Üniversiteler
Addis Ababa Üniversitesi
Doğu Afrika'nın en köklü ve prestijli yükseköğretim kurumu olup sosyal bilimler, tıp ve insani fosil araştırmalarında uzmandır.
Etiyopya Ulaşım ve Uzay Bilimi Enstitüsü (ESSTI)
Entoto Rasathanesi ile uydu geliştirme ve astronomi alanlarında Doğu Afrika'nın uzay çalışmalarına öncülük eden devlet kurumudur.
Etiyopya Tarımsal Araştırma Enstitüsü (EIAR)
Tarım verimliliği, tohum ıslahı ve iklim değişikliğiyle mücadele üzerine odaklanan ulusal tarım Ar-Ge merkezi.