Birleşik Krallık
Birleşik Krallık, Batı Avrupa kıyılarında Büyük Britanya adası, İrlanda adasının kuzeydoğu bölümü ve çevresindeki pek çok küçük adayı kapsayan üniter bir ada devletidir. İngiltere, İskoçya, Galler ve Kuzey İrlanda olmak üzere dört kurucu ülkeden meydana gelen bu yapı, küresel düzeyde siyasi, ekonomik, kültürel ve bilimsel nüfuzunu sürdürmektedir. Sanayi Devrimi'nin doğduğu topraklar olan ülke, tarih boyunca kurduğu küresel imparatorluk mirasıyla modern dünyanın şekillenmesinde kilit bir rol oynamıştır. Günümüzde anayasal monarşi ve parlamenter demokrasi ile yönetilmekte olup, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konşeyi daimi üyeliği, NATO, G7 ve Milletler Topluluğu kurucu liderliği gibi stratejik uluslararası konumlara sahiptir.
Detaylı Tarih
Birleşik Krallık tarihi; antik Kelt yerleşimleri, Roma işgali, Anglo-Sakson ve Viking dalgalarıyla şekillenmiş, 1066 Norman İstilası ile merkezi bir krallık yapısına kavuşmuştur. Orta Çağ'da parlamenter yapının nüvelerini oluşturan Magna Carta ile feodal yetkiler sınırlandırılmış, Yeni Çağ'da ise deniz aşırı keşiflerle küresel bir deniz gücüne dönüşmüştür. 18. ve 19. yüzyıllarda gerçekleşen Sanayi Devrimi ve Britanya İmparatorluğu'nun genişlemesi ülkeyi dünyanın en büyük ekonomik ve askeri gücü haline getirmiştir. 20. yüzyıldaki iki dünya savaşı sonrasında imparatorluk yapısı yerini dekolonizasyon sürecine ve modern Milletler Topluluğu'na bırakmış, günümüzde ise devredilmiş yetkilere sahip bölgesel parlamentolar ve küresel diplomasi ağıyla varlığını sürdürmektedir.
Roma Britanyası Dönemi
Jül Sezar'ın Seferleri ile başlayan ve Claudius döneminde kalıcı hale gelen Roma hakimiyeti, adada kentleşme, yol ağları ve hukuki altyapının kurulmasını sağlamıştır.
Norman İstilası ve Hastings Muharebesi
Fatih William'ın Anglo-Sakson Kralı Harold'ı mağlup etmesiyle İngiltere'de Norman hanedanı dönemi başlamış ve merkezi feodal yönetim sistemi kurulmuştur.
Magna Carta Libertatum'un İmzalanması
Kral Yurtsuz John'un soyluların baskısıyla kabul ettiği belge, hükümdarın yetkilerini kanunla sınırlandırarak anayasal monarşinin ilk temel taşı olmuştur.
İngiliz Reformu ve Anglikan Kilisesi'nin Kuruluşu
Kral VIII. Henry'nin Roma Katolik Kilisesi ile bağlarını koparmasıyla İngiltere Kilisesi kurulmuş, dini ve siyasi idare krallık elinde toplanmıştır.
Muhteşem Devrim (Glorious Revolution)
II. James'in tahttan indirilmesi ve Haklar Bildirgesi'nin (Bill of Rights) ilanı ile parlamentonun krallık üzerindeki üstünlüğü kesinleşmiştir.
Birlik Yasası (Act of Union)
İngiltere ve İskoçya krallıklarının parlamentoları birleşerek Büyük Britanya Krallığı'nı resmen oluşturmuştur.
İrlanda ile Birleşme ve Birleşik Krallık
1800 Birlik Yasaları'nın yürürlüğe girmesiyle İrlanda Krallığı da birliğe katılmış ve Büyük Britanya ve İrlanda Birleşik Krallığı kurulmuştur.
Viktorya Dönemi ve Sanayi Devrimi
Kraliçe Viktorya hükümdarlığında Britanya İmparatorluğu küresel ölçekte en geniş sınırlarına ulaşmış, sanayileşme ve demiryolu hamleleri tavan yapmıştır.
Dünya Savaşları ve İmparatorluğun Dönüşümü
İki dünya savaşında da müttefik blokunun liderlerinden olan ülke, büyük insan ve ekonomik kayıplar yaşayarak imparatorluktan dekolonizasyon sürecine geçmiştir.
Hayırlı Cuma Anlaşması (Good Friday Agreement)
Kuzey İrlanda'daki onlarca yıl süren siyasi şiddet olaylarını (The Troubles) sona erdiren ve bölgeye özerk yönetim yetkisi tanıyan barış antlaşması imzalanmıştır.
Geçmiş ve Mevcut Ekonomi
Birleşik Krallık ekonomisi, yüksek derecede gelişmiş, küresel entegrasyonu güçlü ve hizmet odaklı bir pazar ekonomisidir. Londra, New York ile birlikte dünyanın en önemli iki uluslararası finans merkezinden biri konumundadır. Hizmet sektörü gayrisafi yurtiçi hasılanın yaklaşık %80'ini oluştururken; havacılık, ilaç, otomotiv ve savunma sanayii yüksek katma değerli imalat sektörlerini temsil eder. Post-Brexit döneminde yeni ikili ticaret anlaşmaları geliştirilmekte, yeşil enerji dönüşümü ve dijital teknoloji yatırımlarına ağırlık verilmektedir.
Temel Ekonomik Göstergeler
Başlıca Sektörler
GSYİH Yıllık Büyüme Oranı TrendiBirim: %
Ekonomik Dönüm Noktaları
Uluslararası İlişkiler
Birleşik Krallık dış politikası; transatlantik ittifak, kurallara dayalı uluslararası düzenin savunulması ve küresel serbest ticaret ilkelerine dayanmaktadır. Amerika Birleşik Devletleri ile tarihsel ve askeri 'Özel İlişki'ye (Special Relationship) sahip olan ülke, NATO'nun Avrupa kanadındaki ana taşıyıcı gücüdür. Avrupa Birliği'nden ayrılmasına rağmen kıta Avrupası ile güvenlik ve ticaret işbirliğini sürdürmekte, Milletler Topluluğu vasıtasıyla 56 üye ülke üzerinde diplomatik ve sosyo-kültürel bağlarını korumaktadır.
İlişki Detaylarını İnceleyin
Diyagramdaki düğümlerin üzerine gelerek veya tıklayarak ortaklık detaylarını görebilirsiniz.
İttifaklar ve Üyelikler
Amerika Birleşik Devletleri
1941 yılından beriİstihbarat paylaşımı (Five Eyes), nükleer teknoloji entegrasyonu ve derin savunma sanayii işbirliğini içeren özel ilişki.
NATO
1949 yılından beriİttifakın komuta kademesinde ve Kuzey Atlantik güvenliğinde kilit rol oynayan en büyük Avrupa savunma harcamacısı.
Fransa
1904 yılından beriLancaster House Antlaşmaları çerçevesinde nükleer güvenlik, ortak askeri tatbikatlar ve kriz müdahale kapasitesi gelişimi.
Avustralya ve Yeni Zelanda
1931 yılından beriAUKUS paktı ve ikili serbest ticaret anlaşmalarıyla Hint-Pasifik bölgesinde güçlendirilen ittifak yapısı.
Uluslararası Örgüt Üyelikleri
Önemli Antlaşmalar ve Sözleşmeler
Kuzey Atlantik Antlaşması
Ortak savunma ilkesine dayanan NATO askeri ittifakının kurucu metni.
Birleşik Krallık - AB Ticaret ve İşbirliği Anlaşması (TCA)
Brexit sonrası AB ile sıfır gümrük vergisi ve sıfır kota esasına dayalı mal ticaretini düzenleyen anlaşma.
AUKUS Güvenlik Paktı
ABD ve Avustralya ile nükleer tahrikli denizaltı teknolojisi ve ileri savunma sistemleri paylaşım anlaşması.
CPTPP Katılım Anlaşması
Pasifik Ötesi Ortaklık için Kapsamlı ve İlerici Anlaşma'ya Avrupa'dan katılan ilk ülke olma statüsü.
Anlaşmazlıklar ve Gerilimler
Aşağıdaki konular tarafsız bir bakış açısıyla, çok taraflı perspektifler göz önünde bulundurularak ansiklopedik bir dille sunulmuştur.
Arjantin
Başlangıç: 1833Falkland (Malvinas) Adaları üzerindeki egemenlik talepleri ve deniz alanları sınırlandırılması hususundaki anlaşmazlık.
İspanya
Başlangıç: 1713Cebelitarık'ın egemenlik statüsü ve Post-Brexit dönemindeki kara sınırı/gümrük rejimine ilişkin diplomatik müzakereler.
Siyasi Tarih ve Yönetim
Birleşik Krallık, yazılı tek bir anayasal metne sahip olmayan; bunun yerine yasal düzenlemeler, içtihatlar, tarihi belgeler ve siyasi geleneklere dayanan köklü bir anayasal monarşidir. 'Westminster Modeli' olarak bilinen parlamenter sistem, dünya genelinde birçok demokratik ülkeye ilham kaynağı olmuştur. Siyasi güç halk tarafından seçilen Avam Kamarası'nda yoğunlaşmış olup, İskoçya, Galler ve Kuzey İrlanda'ya devredilmiş yetkiler çerçevesinde bölgesel parlamentolar aracılığıyla yönetilmektedir.
Anayasal Monarşi Altında Yönetilen Üniter Parlamenter Demokrasi
Devlet başkanı sembolik yetkileriyle Krallık Hükümdarıdır (Kral III. Charles). Yürütme erki, Avam Kamarası'nda çoğunluğu sağlayan partinin lideri olan Başbakan ve Bakanlar Kurulu tarafından kullanılır. Yasama, Avam Kamarası (seçilmiş) ve Lordlar Kamarası'ndan (atanmış/soylu) oluşan çift meclisli Parlamento'ya aittir. Yargı yetkisi bağımsız Birleşik Krallık Yüksek Mahkemesi yürütür.
Siyasi Tarihin Dönüm Noktaları
Bilimsel Araştırma ve Gelişmişlik
Birleşik Krallık, bilimsel araştırmalar ve teknolojik inovasyon konusunda dünyanın en köklü ve başarılı geleneğine sahip ülkelerindendir. Isaac Newton, Charles Darwin, Michael Faraday ve Stephen Hawking gibi bilim tarihine yön veren şahsiyetlerin yetiştiği ülke; Nobel Ödülleri sayısında dünyada ikinci sırada yer almaktadır. Evrensel düzeyde kabul gören Oxford ve Cambridge gibi yükseköğretim kurumları, yaşam bilimleri, yapay zeka, kuantum bilişimi ve yenilenebilir enerji alanındaki araştırmalara liderlik etmektedir.
Görsel Skor Kartı (Radar Analizi)
Detaylı Göstergeler
Öne Çıkan Bilimsel ve Teknolojik Başarılar
Evrensel Çekim Yasası ve Klasik Mekaniğin Kurulması (Isaac Newton)
Evrim Teorisi ve Doğal Seçilim İlkesinin Keşfi (Charles Darwin)
Penisilin ve Antibiyotik Tedavisinin Bulunması (Alexander Fleming)
DNA'nın İkili Sarmal Yapısının Aydınlatılması (Crick, Watson ve Franklin)
World Wide Web (WWW) Ağ Protokollerinin İcadı (Tim Berners-Lee)
Koyun Dolly ile İlk Memeli Klonlama Başarısı (Roslin Enstitüsü)
Önde Gelen Kurumlar ve Üniversiteler
University of Oxford
İngilizce konuşulan dünyanın en eski üniversitesi olup tıp, aşı geliştirme ve sosyal bilimlerde küresel araştırma lideridir.
University of Cambridge
120'den fazla Nobel Ödülü ile bilim, matematik ve mühendislik keşiflerinin merkezinde yer alan saygın kurum.
Royal Society (Kraliyet Derneği)
1660 yılında kurulan, varlığını kesintisiz sürdüren dünyanın en eski bağımsız bilim akademisi.
Imperial College London
Yalnızca bilim, mühendislik, tıp ve iş yönetimine odaklanmış dünya çapında bir araştırma üniversitesi.
The Francis Crick Institute
Avrupa'nın tek çatı altındaki en büyük biyomedikal araştırma ve kanser incelemeleri merkezi.