Asya
🇮🇱

İsrail

(Israel)Başkent: KudüsISR

İsrail, Doğu Akdeniz kıyısında, Asya kıtasının güneybatısında yer alan ve tarihi boyunca çeşitli medeniyetlerin kesişim noktası olmuş bir Orta Doğu ülkesidir. Kuzeyde Lübnan, kuzeydoğuda Suriye, doğuda Ürdün ve güneybatıda Mısır ile komşu olan ülke, aynı zamanda Filistin bölgeleriyle sınırdaştır. Parlamender demokrasi ile yönetilen İsrail, kısıtlı doğal kaynaklarına rağmen yüksek teknoloji, tarım teknolojileri, bilimsel araştırmalar ve finans alanında küresel düzeyde gelişmiş bir ekonomiye sahiptir.

Detaylı Tarih

İsrail'in bulunduğu coğrafya, antik dönemlerden itibaren Kenan, İsrail ve Yahuda krallıkları, Asur, Babil, Pers, Helenistik, Roma, Bizans, Emevi, Abbasi, Haçlı, Memlük ve Osmanlı hakimiyetlerine ev sahipliği yapmıştır. 19. yüzyılın sonlarında gelişen Siyonist hareket, Yahudilerin bu topraklara göçünü hızlandırmış ve İngiliz Mandası döneminin ardından 1948 yılında İsrail Devleti ilan edilmiştir. Kuruluşundan itibaren komşu Arap ülkeleriyle yaşanan çatışmalar, bölgesel sınırları ve siyasi dinamiği şekillendirmiştir.

Antik DönemM.Ö. 1000 civarı

İsrail ve Yahuda Krallıklarının Kuruluşu

Bölgede antik İbrani topluluklarının birleşmesiyle İsrail ve ardından güneyde Yahuda Krallığı kuruldu. Bu dönem, bölgenin kültürel ve dini kimliğinin temellerinin atıldığı çağ olarak kabul edilir.

Antik DönemM.Ö. 586

Babil Sürgünü ve Birinci Tapınak'ın Yıkılışı

Babil Kralı II. Nebukadnezar Kudüs'ü ele geçirerek Birinci Tapınak'ı yıktı ve Yahudi nüfusunun büyük kısmını Babil'e sürgün etti.

Klasik Antik ÇağM.S. 70

İkinci Tapınak'ın Yıkılması ve Roma Hakimiyeti

Roma İmparatorluğu'na karşı başlayan Yahudi isyanının bastırılması sonucunda İkinci Tapınak yıkıldı ve Yahudi nüfusunun Akdeniz havzasına yayıldığı büyük diaspora dönemi derinleşti.

Osmanlı Dönemi1516

Osmanlı Hakimiyetinin Başlaması

Yavuz Sultan Selim'in Mercidabık Seferi sonrasında bölge Osmanlı İmparatorluğu yönetimine girdi ve yaklaşık dört yüzyıl boyunca Osmanlı idaresinde kaldı.

Geç Modern Dönem1897

Birinci Siyonist Kongresi

Theodor Herzl liderliğinde İsviçre'nin Basel kentinde toplanan kongre, Filistin'de bir Yahudi vatanı kurulmasını hedefleyen modern Siyonist hareketi resmen başlattı.

I. Dünya Savaşı Dönemi1917

Balfour Deklarasyonu

Birleşik Krallık Dışişleri Bakanı Arthur Balfour, Filistin'de Yahudiler için bir 'millî yuva' kurulmasını destekleyen resmi bildiriyi yayımladı.

Modern Dönem1947

BM Paylaşım Planı (Karar 181)

Birleşmiş Milletler Genel Kurulu, Filistin İngiliz Mandası'nı bağımsız bir Yahudi devleti ve bağımsız bir Arap devleti olarak ikiye bölmeyi öngören planı kabul etti.

Modern Dönem1948

İsrail'in Bağımsızlık İlanı ve İlk Arap-İsrail Savaşı

David Ben-Gurion tarafından İsrail Devleti'nin kuruluşu ilan edildi. İlanın hemen ardından komşu Arap ülkelerinin müdahalesiyle Birinci Arap-İsrail Savaşı başladı.

Modern Dönem1967

Altı Gün Savaşı

İsrail; Mısır, Ürdün ve Suriye ittifakına karşı altı gün süren savaş sonucunda Batı Şeria, Doğu Kudüs, Gazze Şeridi, Sina Yarımadası ve Golan Tepeleri'ni kontrolü altına aldı.

Çağdaş Dönem1993

Oslo Barış Anlaşmaları

İsrail ve Filistin Kurtuluş Örgütü (FKÖ) arasında imzalanan anlaşma ile Filistin Ulusal Yönetimi kuruldu ve kademeli bir özerklik takvimi kabul edildi.

Geçmiş ve Mevcut Ekonomi

İsrail ekonomisi, gelişmiş piyasa yapısı, yüksek Ar-Ge yatırımları ve inovasyon odaklı 'Start-Up Nation' ekosistemi ile öne çıkmaktadır. Sınırlı doğal kaynaklarına karşın, bilgi yoğun sektörler, elmas kesim sanayii, ilaç sanayii ve yüksek teknoloji ihracatı ülkenin ekonomik büyümesinin temel motorudur. Son yıllarda Doğu Akdeniz'deki açık deniz doğalgaz keşifleri, ülkenin enerji bağımsızlığına ve ihracat kapasitesine katkı sağlamıştır.

Temel Ekonomik Göstergeler

GSYİH (Nominal)
530 MilyarUSD
Veri Yılı: 2025
Kişi Başına GSYİH
54,200USD
Veri Yılı: 2025
Enflasyon Oranı
2.8%
Veri Yılı: 2025
Para Birimi
Yeni İsrail Şekeli (ILS)ILS
Veri Yılı: 2025
İşsizlik Oranı
3.6%
Veri Yılı: 2025
Yıllık İhracat
165 MilyarUSD
Veri Yılı: 2024

Başlıca Sektörler

Yüksek Teknoloji ve Yazılım GeliştirmeBiyoteknoloji ve İlaç SanayiiElmas Kesimi ve ParlatmasıSavunma ve Havacılık SanayiiTarım Teknolojileri ve Sulama SistemleriKimya ve Rafineri Ürünleri

GSYİH Yıllık Büyüme OranıBirim: %

Ekonomik Dönüm Noktaları

1985Modern Dönem

Ekonomik İstikrar Planı

Üç haneli hiperenflasyonu dizginlemek amacıyla geniş kapsamlı mali reformlar uygulanmış, para birimi yenilenmiş ve serbest piyasa dönüşümü hızlandırılmıştır.

1993Teknoloji Dönemi

Yozma Programı ve Girişim Sermayesi Hamlesi

Devlet destekli girişim sermayesi fonu Yozma'nın kurulması, İsrail yüksek teknoloji ve start-up ekosisteminin küresel ölçekte doğuşunu sağladı.

2010Küreselleşme Dönemi

OECD Üyeliği

İsrail, gelişmiş piyasa ekonomisi standartlarına uyum sağlayarak Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü'ne (OECD) resmi üye olarak katıldı.

2013Enerji Dönüşümü

Tamar ve Leviathan Doğalgaz Sahalarının Devreye Girmesi

Doğu Akdeniz'deki açık deniz doğalgaz rezervlerinin üretime geçmesiyle ülke net enerji ithalatçısı konumundan ihracatçı konumuna yükseldi.

Uluslararası İlişkiler

İsrail dış politikasında Birleşik Devletler ile stratejik ve askeri müttefiklik temel sütunu oluşturmaktadır. Avrupa ülkeleriyle kapsamlı ekonomik ve bilimsel entegrasyona sahip olan ülke, son yıllarda İbrahim Anlaşmaları vasıtasıyla çeşitli Arap ülkeleriyle ilişkilerini normalleştirmiştir. Bölgesel güvenlik konuları ve Filistin sorunu, İsrail'in diplomatik gündeminin merkezinde yer almaktadır.

🇮🇱

İlişki Detaylarını İnceleyin

Diyagramdaki düğümlerin üzerine gelerek veya tıklayarak ortaklık detaylarını görebilirsiniz.

İttifaklar ve Üyelikler

Amerika Birleşik Devletleri

1948 yılından beri
Stratejik Müttefik

Kapsamlı askeri yardım, ortak savunma projeleri, yüksek teknoloji işbirliği ve güçlü diplomatik destek içeren üst düzey stratejik ortaklık.

Avrupa Birliği

1995 yılından beri
Ticaret ve Bilim Ortaklığı

İsrail, AB Ortaklık Anlaşması ve Horizon Europe gibi araştırma fonları çerçevesinde AB ülkeleriyle derin ekonomik ve akademik bağlara sahiptir.

Birleşik Arap Emirlikleri

2020 yılından beri
Normalleşme ve Ticaret Ortaklığı

İbrahim Anlaşmaları kapsamında diplomatik ilişkiler kurulmuş; ticaret, turizm ve teknoloji alanlarında hızlı bir entegrasyon sağlanmıştır.

Hindistan

1992 yılından beri
Stratejik ve Savunma Ortaklığı

Savunma sanayii, tarım teknolojileri, siber güvenlik ve ticaret alanlarında hızla gelişen stratejik işbirliği.

Uluslararası Örgüt Üyelikleri

Birleşmiş MilletlerAktif Üye(1949)
OECDAktif Üye(2010)
Dünya Ticaret Örgütü (WTO)Aktif Üye(1995)
Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (IAEA)Aktif Üye(1957)
CERNTam Üye (Avrupa Dışı İlk Üye)(2014)

Önemli Antlaşmalar ve Sözleşmeler

Mısır-İsrail Barış Antlaşması

Camp David Görüşmelerinin ardından imzalanan anlaşmayla İsrail Sina Yarımadası'ndan çekilmiş ve Mısır ile diplomatik ilişkiler tesis edilmiştir.

1979

Ürdün-İsrail Barış Antlaşması

İki ülke arasındaki sınırları kesinleştirmiş, su paylaşımı ve güvenlik işbirliği ilkelerini karara bağlamıştır.

1994

İbrahim Anlaşmaları (Abraham Accords)

İsrail ile BAE, Bahreyn, Fas ve Sudan arasında diplomatik ve ticari ilişkilerin tesis edilmesini sağlayan tarihi normalleşme anlaşmaları.

2020

Anlaşmazlıklar ve Gerilimler

Aşağıdaki konular tarafsız bir bakış açısıyla, çok taraflı perspektifler göz önünde bulundurularak ansiklopedik bir dille sunulmuştur.

Filistin Yönetimi ve İlgili Bölgeler

Başlangıç: 1948
Anlaşmazlık

Batı Şeria ve Gazze Şeridi'nin statüsü, sınırlar, mültecilerin durumu ve Kudüs'ün hukuki konumuna ilişkin uluslararası çözümsüzlük devam etmektedir.

Suriye

Başlangıç: 1948
Anlaşmazlık

1967'de kontrol altına alınan Golan Tepeleri'nin egemenliği üzerindeki anlaşmazlık ve resmi bir barış antlaşmasının bulunmaması durumu sürmektedir.

Lübnan (Hizbullah)

Başlangıç: 1982
Anlaşmazlık

Güney sınırındaki güvenlik sorunları ve Hizbullah aktörleriyle yaşanan askeri gerilimler periyodik olarak devam etmektedir.

Siyasi Tarih ve Yönetim

İsrail, tek kamaralı parlamentoya dayalı temsilî bir üniter cumhuriyettir. Resmi ve yazılı tek bir anayasaya sahip olmayan ülkede, anayasal işlev gören 'Temel Yasalar' (Basic Laws) mevcuttur. Çok partili koalisyon hükümetleri sistemi nedeniyle siyasi yapı oldukça dinamik ve rekabetçidir.

Mevcut Yönetim Biçimi

Parlamenter Üniter Cumhuriyet

Yönetim Yapısı ve Organlar

Yürütme erki Başbakan ve Bakanlar Kurulu tarafından kullanılır; sembolik yetkilere sahip bir Cumhurbaşkanı bulunur. Yasama organı 120 sandalyeli Knesset'tir. Yargı erkinin en üst kademesi ise anayasal denetim yetkisine de sahip olan Yüksek Mahkeme'dir.

Siyasi Tarihin Dönüm Noktaları

1948Kuruluş Dönemi

Bağımsızlık Bildirgesi ve Kurucu Meclis

İsrail Devleti'nin kuruluş beyannamesi okundu ve ilk seçimlerin ardından kurulan geçici meclis parlamenter sistemin temelini attı.

1950Kuruluş Dönemi

Geri Dönüş Yasası (Law of Return)

Dünyadaki tüm Yahudilere İsrail'e göç etme ve vatandaşlık alma hakkı tanıyan temel kanun kabul edildi.

1958Anayasal Gelişim

İlk Temel Yasanın Kabulü (Knesset Temel Yasası)

Yazılı bir anayasa yerine aşamalı olarak kabul edilecek Temel Yasalar dizisinin ilk metni yürürlüğe girdi.

1977Siyasi Dönüşüm

Siyasi İktidar Değişimi ('Mahpach')

İsrail İşçi Partisi'nin 29 yıllık kesintisiz iktidarı sona erdi ve Menahem Begin liderliğindeki merkez sağ Likud partisi iktidara geldi.

1992Hukuk Reformu

İnsan Onuru ve Özgürlüğü Temel Yasası

Bireysel hak ve özgürlükleri koruma altına alan bu yasa, Yüksek Mahkeme'nin anayasal denetim yetkilerini genişleten 'Anayasa Devrimi' sürecini başlattı.

1995Siyasi Kriz

Yitzhak Rabin Suikastı

Barış sürecine karşı çıkan aşırı sağcı bir İsrailli tarafından Başbakan Yitzhak Rabin'in öldürülmesi, ülke iç siyasetinde derin sarsıntı yarattı.

2018Çağdaş Siyaset

Yahudi Ulus-Devlet Temel Yasası

İsrail'i Yahudi halkının ulusal devleti olarak tanımlayan ve anayasal statü kazandıran temel yasa Knesset'te kabul edildi.

2023Güncel Siyasi Dönem

Yargı Reformu Tartışmaları ve Toplumsal Yansımaları

Hükümetin yargının yetkilerini kısıtlamaya yönelik yasa tasarıları, ülke genelinde kitlesel protestolara ve anayasal düzeyde tartışmalara yol açtı.

Bilimsel Araştırma ve Gelişmişlik

İsrail, GSYİH'ye oranla dünyada en yüksek Ar-Ge harcaması yapan ülkelerin başında gelmektedir. Tel Aviv ve çevresinde yoğunlaşan 'Silicon Wadi' bölgesi, küresel teknoloji devlerinin Ar-Ge merkezlerine ve binlerce yenilikçi girişimciye ev sahipliği yapmaktadır. Ülke, tıp, çip tasarımı, siber güvenlik, tarım ve uzay araştırmalarında dünya çapında bir yetkinliğe sahiptir.

Görsel Skor Kartı (Radar Analizi)

Detaylı Göstergeler

Ar-Ge Harcamalarının GSYİH'ye Oranı5.6 %
Kişi Başına Düşen Araştırmacı Sayısı8,300 Kişi / Milyon Nüfus
Yıllık Uluslararası Patent Başvurusu2,100 Adet
Yüksek Teknoloji İhracatının Payı54.0 %
Nobel Ödüllü Bilim İnsanı Sayısı13 Kişi

Öne Çıkan Bilimsel ve Teknolojik Başarılar

Modern damlama sulama teknolojisinin geliştirilmesi ve küresel ölçekte yaygınlaştırılması.

Kapsül endoskopisi (PillCam) ve minyatür tıbbi görüntüleme sistemlerinin icadı.

USB flaş bellek teknolojisinin geliştirilmesine öncülük eden çip mimarileri.

Demir Kubbe (Iron Dome) ve Arrow gibi gelişmiş füze savunma ve radar sistemleri.

Kuantum bilişim ve veri güvenliğine yönelik ilk ticari güvenlik duvarı (Firewall) mimarileri.

Önde Gelen Kurumlar ve Üniversiteler

Üniversite

Technion - İsrail Teknoloji Enstitüsü

Haifa'da bulunan, mühendislik ve fen bilimleri alanında dünya çapında derecelere sahip, ülkenin en eski ve prestijli teknik üniversitesidir.

Araştırma Enstitüsü

Weizmann Bilim Enstitüsü

Rehovot'ta yer alan, yalnızca lisansüstü ve doktora düzeyinde doğa bilimleri araştırmalarına odaklanmış disiplinlerarası bilim merkezi.

Üniversite

Kudüs İbrani Üniversitesi

Albert Einstein ve Chaim Weizmann gibi isimlerin kurucuları arasında yer aldığı, temel bilimler ve sosyal bilimlerde öncü araştırma üniversitesi.

Uzay Ajansı

İsrail Uzay Ajansı (ISA)

Küçük uydu teknolojileri, bilimsel uzay araştırmaları ve ticari uzay projelerini koordine eden devlet kurumu.