Irak
Irak Cumhuriyeti, Orta Doğu'da Dicle ve Fırat nehirlerinin beslediği tarihî Mezopotamya bölgesinde yer alan, stratejik öneme sahip bir ön Asya ülkesidir. Doğu Akdeniz, Basra Körfezi ve Anadolu coğrafyalarının kesişim noktasında bulunan ülke; insanlık tarihinin ilk yazılı kanunlarına, kent devletlerine ve köklü medeniyetlerine ev sahipliği yapmıştır. Günümüzde zengin hidrokarbon kaynakları ve kanıtlanmış petrol rezervleriyle küresel enerji piyasalarında kritik bir role sahip olan Irak, federal parlamenter cumhuriyet rejimiyle yönetilmektedir.
Detaylı Tarih
Irak tarihi, insanlık medeniyetinin doğuşuna tanıklık eden Mezopotamya uygarlıklarından başlayarak İslam'ın Altın Çağı'na, Osmanlı egemenliğinden 20. yüzyıldaki krallık ve cumhuriyet rejimlerine kadar uzanan zengin ve çalkantılı bir geçmişe sahiptir.
Sümer Uygarlığı ve Yazının İcadı
Güney Mezopotamya'da gelişen Sümer medeniyeti, çivi yazısını icat ederek insanlık tarihinin kayıtlı ilk dönemini başlattı ve ilk şehir devletlerini kurdu.
Babil Krallığı ve Hammurabi Kanunları
Kral Hammurabi Babil'i merkezi bir imparatorluk haline getirdi ve tarihin bilinen en eski ve kapsamlı yazılı hukuk kurallarından biri olan Hammurabi Kanunları'nı ilan etti.
İslami Fetihler ve Kûfe'nin Kuruluşu
Kadisiye Zaferi sonrası bölge İslam devletinin yönetimine girdi; Kûfe ve Basra gibi ordugah şehirleri kurularak bölgenin idari yapısı yeniden şekillendirildi.
Abbasi Halifeliği ve Bağdat'ın Kuruluşu
Halife Mansur tarafından kurulan Bağdat, Abbasi Devleti'nin başkenti oldu ve kısa sürede bilim, felsefe ve ticaretin küresel merkezi haline geldi.
Osmanlı Hakimiyetinin Başlaması
Kanuni Sultan Süleyman'ın Bağdat Seferi ile Irak toprakları Osmanlı İmparatorluğu'na katıldı ve yüzyıllar sürecek vilayet idaresi dönemi başladı.
İngiliz Manda Yönetimi ve Büyük Irak İsyanı
I. Dünya Savaşı sonrasında League of Nations kararıyla İngiliz Manda yönetimi kuruldu; halkın tepkisi üzerine 1920 İsyanı patlak verdi.
Irak Krallığı'nın Bağımsızlığı
Irak, İngiliz mandasından resmen çıkarak Milletler Cemiyeti'ne bağımsız bir krallık olarak katıldı ve Kral I. Faysal yönetiminde egemenliğini ilan etti.
14 Temmuz Devrimi ve Cumhuriyetin İlanı
General Abdulkerim Kasım liderliğinde gerçekleştirilen askeri müdahale sonucu monarşi devrildi ve Irak Cumhuriyeti kuruldu.
Baas Partisi ve Saddam Hüseyin İktidarı
Saddam Hüseyin devlet başkanlığı görevini devralarak Baas Partisi rejimi üzerindeki otoriter kontrolünü tam anlamıyla tesis etti.
İran-Irak Savaşı
Sınır anlaşmazlıkları ve bölgesel nüfuz rekabeti nedeniyle başlayan sekiz yıllık savaş, her iki ülkede büyük insani ve ekonomik kayıplara yol açtı.
Kuveyt'in İşgali ve Körfez Savaşı
Irak'ın Kuveyt'i ilhak etmesi üzerine ABD liderliğindeki uluslararası koalisyon askeri harekât başlattı; Irak ağır yaptırımlara maruz kaldı.
ABD İstilası ve Rejim Değişimi
ABD ve müttefik kuvvetlerinin müdahalesiyle Baas rejimi devrildi; siyasi ve toplumsal yapıda radikal değişikler meydana geldi.
Yeni Anayasa ve Federal Yapı
Halk oylamasıyla kabul edilen yeni anayasa ile Irak, etnik ve mezhepsel dengeleri gözeten federal bir parlamenter cumhuriyete dönüştü.
DEAŞ'a Karşı Zafer ve Toprak Bütünlüğü
Irak güvenlik güçleri ve uluslararası koalisyonun ortak mücadelesi sonucu işgal edilen tüm topraklar terör örgütü DEAŞ'tan temizlendi.
Geçmiş ve Mevcut Ekonomi
Irak ekonomisi, büyük ölçüde ham petrol ihracatına dayalı rantiyer bir yapı sergilemektedir. Devlet gelirlerinin ve ihracat kazançlarının ezici çoğunluğu enerji sektöründen sağlanmakta olup, sanayi ve tarım gibi üretken sektörleri çeşitlendirme çabaları sürmektedir.
Temel Ekonomik Göstergeler
Başlıca Sektörler
GSYİH Yıllık Büyüme OranıBirim: %
Ekonomik Dönüm Noktaları
Uluslararası İlişkiler
Irak, egemenliğini koruma, bölgesel aktörler arasında denge kurma ve komşularıyla sıfır sorun ilkesi çerçevesinde ilişkiler geliştirme odaklı bir dış politika izlemektedir. Doğu ile Batı ve bölgesel güçler arasında bir arabulucu rolü üstlenmeyi hedeflemektedir.
İlişki Detaylarını İnceleyin
Diyagramdaki düğümlerin üzerine gelerek veya tıklayarak ortaklık detaylarını görebilirsiniz.
İttifaklar ve Üyelikler
Türkiye
1926 yılından beriSu kaynaklarının yönetimi, terörle mücadele ve Kalkınma Yolu Projesi gibi geniş kapsamlı ulaştırma ve ticaret koridorlarında iş birliği yürütülmektedir.
İran
2003 yılından beriEnerji tedariki, dini turizm ve güvenlik alanlarında yoğun etkileşime dayalı yakın diplomatik ilişkiler sürdürülmektedir.
Amerika Birleşik Devletleri
2008 yılından beriTerörle mücadele, askeri eğitim, diplomatik destek ve ekonomik reform alanlarında iş birliğine dayalı uzun vadeli bir ilişki bulunmaktadır.
Arap Ligi Ülkeleri
1945 yılından beriÖzellikle Körfez ülkeleriyle diplomatik temasların artırılması ve bölgesel yatırımların ülkeye çekilmesi hedeflenmektedir.
Uluslararası Örgüt Üyelikleri
Önemli Antlaşmalar ve Sözleşmeler
Ankara Antlaşması
Türkiye, Irak ve Birleşik Krallık arasında imzalanarak Musul vilayetinin Irak sınırları içerisinde kalmasını ve sınır hattını kesinleştiren antlaşmadır.
Cezayir Anlaşması
İran ile Irak arasındaki Şattülarap su yolu sınırını ve bölgesel güvenlik konularını düzenleyen tarihî antlaşmadır.
ABD-Irak Stratejik Çerçeve Anlaşması
ABD askerlerinin çekilme takvimini ve iki ülke arasındaki uzun vadeli siyasi, ekonomik ve kültürel ilişkilerin zeminini belirleyen anlaşmadır.
Anlaşmazlıklar ve Gerilimler
Aşağıdaki konular tarafsız bir bakış açısıyla, çok taraflı perspektifler göz önünde bulundurularak ansiklopedik bir dille sunulmuştur.
İran ve Türkiye (Sınır Aşan Sular Anlaşmazlığı)
Başlangıç: 1970Dicle ve Fırat nehirleri üzerine inşa edilen barajlar ve su debisindeki azalmalar nedeniyle komşu ülkelerle su miktarı ve kıyıdaş haklar hususunda müzakereler yürütülmektedir.
Kuveyt (Deniz Sınırı ve Liman Meseleleri)
Başlangıç: 1993Hor Abdullah su yolu ve deniz sınırlarının çizilmesi hususunda BM kararları çerçevesinde görüşmeler devam etmektedir.
Siyasi Tarih ve Yönetim
Irak, 2005 Anayasası ile kabul edilen ethno-dini güç paylaşımı dengelerine dayalı federal parlamenter bir cumhuriyettir. Yasama erki temsilciler meclisinde, yürütme erki ise cumhurbaşkanı ve başbakanın liderliğindeki bakanlar kurulunda toplanmıştır.
Federal Parlamenter Demokratik Cumhuriyet
Yasama yetkisi 329 sandalyeli Irak Temsilciler Meclisi'ne aittir. Yürütme erki başbakan liderliğindeki Bakanlar Kurulu tarafından kullanılır; cumhurbaşkanı ise devletin birliğini temsil eden sembolik ve anayasal görevlere sahiptir. Kürdistan Bölgesel Yönetimi (KBY) anayasal olarak tanınmış özerk bir yapıya sahiptir.
Siyasi Tarihin Dönüm Noktaları
Bilimsel Araştırma ve Gelişmişlik
Irak bilim geleneği, tarihsel olarak Abbasi dönemindeki Beytü'l-Hikme (Bilgelik Evi) kurumuna ve Mezopotamya'nın matematiksel miraslarına dayanır. Modern dönemde uzun süren çatışma ve ambarolar nedeniyle darbe alan bilimsel altyapı, günümüzde uluslararası üniversite iş birlikleri ve kamu Ar-Ge yatırımlarıyla yeniden ihya edilmektedir.
Görsel Skor Kartı (Radar Analizi)
Detaylı Göstergeler
Öne Çıkan Bilimsel ve Teknolojik Başarılar
Tarihi Mezopotamya eserlerinin restorasyonu için dijital arkeoloji ve yapay zeka tabanlı arşivleme sistemlerinin geliştirilmesi
Kuraklık ve tuzlanmaya dayanıklı yerli buğday ve arpa türlerinin geliştirilmesine yönelik tarımsal Ar-Ge projeleri
Irak üniversitelerinin Scopus ve Web of Science gibi küresel akademik veritabanlarındaki yayın ivmesinin artırılması
Basra Körfezi ve Şattülarap bölgesindeki su kalitesi ve deniz ekosistemini izleme odaklı çevre araştırma projeleri
Önde Gelen Kurumlar ve Üniversiteler
Bağdat Üniversitesi
1957 yılında kurulan, ülkenin en büyük ve en prestijli yükseköğretim ve bilimsel araştırma kurumudur.
Mustansıriye Üniversitesi
Kökleri 1227 yılındaki Mustansıriye Medresesi'ne dayanan, tıp, mühendislik ve temel bilimler alanında öne çıkan tarihî eğitim kurumudur.
Irak Bilim ve Teknoloji Bakanlığı Araştırma Merkezleri
Yenilenebilir enerji, su arıtma, nükleer güvenlik ve malzeme bilimi alanlarında devlet düzeyinde Ar-Ge projeleri yürüten merkezdir.
Irak Ulusal Bilimler Akademisi
Iraklı bilim insanlarını bir araya getiren, ulusal bilim politikalarına danışmanlık yapan saygın bilim kuruludur.