İran

İran tarihi, M.Ö. 3000'li yıllara dayanan Elam medeniyeti ve ardından kurulan Ahameniş İmparatorluğu ile dünya tarihinin en köklü devlet geleneklerinden birini temsil eder. İslamiyet'in kabulünün ardından Türk ve Fars kültürlerinin harmanlandığı Büyük Selçuklu ve Safevi dönemleri, ülkenin mezhepsel ve kültürel kimliğini şekillendirmiştir. 20. yüzyılda petrolün keşfi, meşrutiyet hareketleri ve Pahlavi Hanedanı'nın modernleşme çabaları yaşanmış; 1979 İslam Devrimi ile rejim tamamen değişerek günümüzdeki siyasi yapı kurulmuştur.

İran ekonomisi; devasa hidrokarbon rezervleri, geniş tarım sektörü ve gelişmiş hizmet alanlarıyla karma bir yapıya sahiptir. Devletin ve yarı kamusal kurumların ağır ağırlıkta olduğu ekonomi, hidrokarbon ihracatına bağımlılığı nedeniyle küresel petrol fiyat dalgalanmalarından ve uluslararası yaptırımlardan doğrudan etkilenmektedir. Son yıllarda yaptırımlara karşı dayanıklılık geliştirmek adına sanayi çeşitlendirmesi, yerli üretim ve Asya pazarlarıyla ticareti geliştirme stratejileri takip edilmektedir.

İran dış politikasında bağımsızlık, 'Ne Doğu Ne Batı' doktrininden zamanla Asya güçleriyle stratejik ortaklığa doğru evrilmiştir. Batı dünyası ve ABD ile nükleer program ve bölgesel politikalar zemininde gerilimli bir ilişki sürdürülürken; Çin ve Rusya ile askeri, ticari ve diplomatik ilişkiler derinleştirilmiştir. Bölgesel ölçekte Direniş Eksenini destekleyen ülke, son yıllarda Suudi Arabistan ve Körfez ülkeleriyle yumuşama diplomasi adımları atmıştır.

İran'ın siyasi sistemi, 1979 Anayasası ile kurulan teokratik ögeler ile cumhuriyetçi ögelerin harmanlandığı benzersiz bir 'Velayet-i Fakih' yapısına sahiptir. Ülkede seçimle işbaşına gelen parlamenter ve yürütme organları bulunmakla birlikte, nihai karar yetkisi dini liderlik (Rehberlik) ve atanmış teokratik denetim organlarının elindedir. Dönemsel olarak muhafazakar ve reformist siyasi akımlar arasındaki dinamikler seçim sonuçlarını ve iç politika dengelerini etkilemektedir.