Güney Amerika
🇵🇪

Peru

(Peru)Başkent: LimaPER

Peru, Güney Amerika'nın batı kıyısında, Büyük Okyanus'a kıyısı olan, zengin tarihi ve coğrafi çeşitliliğiyle öne çıkan bir üniter cumhuriyettir. Kuzeyde Ekvador ve Kolombiya, doğuda Brezilya, güneydoğuda Bolivya ve güneyde Şili ile komşu olan ülke; kıyı çölleri, yüksek And Dağları ve Amazon havzasını kapsayan benzersiz topoğrafyasıyla dünyanın en yüksek biyolojik çeşitliliğe sahip coğrafyalarından biridir. Kolomb öncesi Amerika'nın en gelişmiş medeniyetlerinden biri olan İnka İmparatorluğu'na ev sahipliği yapmış olan Peru, günümüzde madencilik, tarım ve turizme dayalı gelişmekte olan ekonomisiyle Latin Amerika'nın önemli aktörleri arasında yer almaktadır.

Detaylı Tarih

Peru tarihi, M.Ö. 3000 yıllarında Amerika kıtasının en eski uygarlığı olan Caral-Supe ile başlar. Bunu takip eden yüzyıllarda Chavín, Moche, Nazca ve Tiwanaku gibi gelişmiş kültürler bölgede hüküm sürmüş; 15. yüzyılda ise İnka İmparatorluğu tüm And bölgesini kapsayan devasa bir devlet yapısı kurmuştur. 1532'de İspanyol fatihlerinin bölgeye gelişi ve İnkaları devirmesiyle üç asırlık İspanyol sömürge dönemi başlamıştır. 1821 yılında bağımsızlığını ilan eden Peru, 19. ve 20. yüzyıllar boyunca siyasi çalkantılar, askeri rejimler ve sınır çatışmaları yaşamış; 21. yüzyıla doğru ise demokratik kurumsallaşma ve ekonomik büyüme sürecine girmiştir.

Antik DönemM.Ö. 3000 - M.Ö. 1800

Caral-Supe Uygarlığı

Amerika kıtasının bilinen en eski medeniyeti olan Caral-Supe, Supe Vadisi'nde anıtsal mimarisi, kent planlaması ve karmaşık sosyal yapısıyla gelişmiştir.

Antik Dönem1438 - 1532

İnka İmparatorluğu'nun Genişlemesi

Pachacuti önderliğinde yükselen İnkalar, Cusco merkezli olarak Güney Amerika'nın en büyük imparatorluğunu kurmuş ve gelişmiş bir yol ağ payı ile mimarlık harikaları inşa etmiştir.

Sömürge Dönemi1532

Cajamarca Muharebesi ve İspanyol Fethi

Francisco Pizarro komutasındaki İspanyol fatihler, İnka İmparatoru Atahualpa'yı esir alarak imparatorluğun çöküş sürecini başlatmış ve bölgeyi İspanyol Tacı'na bağlamıştır.

Sömürge Dönemi1542

Peru Krallığı'nın (Virreinato del Perú) Kurulması

İspanya Kralı V. Carlos tarafından kurulan Peru Krallığı, Güney Amerika'daki İspanyol sömürge yönetiminin ana idari ve ekonomik merkezi haline gelmiştir.

Sömürge Dönemi1780 - 1781

Túpac Amaru II İsyanı

Yerli lider Túpac Amaru II önderliğinde başlayan büyük ayaklanma, İspanyol sömürge yönetimine karşı en büyük yerli direnişlerinden biri olarak tarihe geçmiştir.

Bağımsızlık Dönemi1821

Peru'nun Bağımsızlık İlanı

General José de San Martín liderliğindeki bağımsızlık kuvvetleri Lima'ya girerek 28 Temmuz 1821'de Peru'nun bağımsızlığını ilan etmiştir.

Bağımsızlık Dönemi1824

Ayacucho Muharebesi

Simón Bolívar ve Simón José Antonio de Sucre komutasındaki cumhuriyetçi ordunun zaferi, Peru ve tüm Güney Amerika'daki İspanyol varlığına kesin olarak son vermiştir.

Cumhuriyet Dönemi1879 - 1883

Pasifik Savaşı

Şili ile Peru-Bolivya ittifakı arasında güherçile ve mineral kaynakları nedeniyle çıkan savaş, Peru'nun Güney topraklarını kaybetmesi ve Ancon Antlaşması ile sona ermiştir.

Yakın Tarih1968 - 1975

Juan Velasco Alvarado'nun Askeri Hükümeti

Sol eğilimli askeri cunta, devrimci adımlarla geniş çaplı bir toprak reformu uygulamış ve stratejik sanayi kollarını millileştirmiştir.

Yakın Tarih1980 - 2000

İç Çatışmalar ve Aydınlık Yol (Sendero Luminoso)

Aşırı solcu Maocu terör örgütü Sendero Luminoso ile devlet güçleri arasındaki silahlı çatışmalar, on binlerce sivilin ölümüne ve ağır ekonomik tahribata yol açmıştır.

Modern Dönem1990 - 2000

Alberto Fujimori Dönemi

Ekonomik hiperenflasyonu bitiren ve terörle mücadelede sert tedbirler alan Fujimori, 1992 otodarbe süreci ve yolsuzluk skandallarının ardından istifa etmek zorunda kalmıştır.

Modern Dönem2022

Pedro Castillo'nun Azli ve Dina Boluarte Dönemi

Kongre'yi feshetme girişiminin ardından azledilen Pedro Castillo'nun yerine Dina Boluarte geçmiş, ülke genelinde protestolar ve siyasi istikrarsızlıklar yaşanmıştır.

Geçmiş ve Mevcut Ekonomi

Peru ekonomisi, serbest piyasa ilkelerine dayalı, madencilik ve ihracat odaklı gelişmekte olan bir yapıya sahiptir. Dünyanın en büyük bakır, gümüş ve çinko üreticilerinden biri olan ülke; disiplinli para politikaları, düşük enflasyon oranları ve güçlü döviz rezervleri sayesinde uzun yıllar makroekonomik istikrarını korumuştur. Siyasi dalgalanmalara rağmen, tarımsal ihracat (özellikle avokado, yaban mersini, kuşkonmaz) ve zengin turizm potansiyeli ekonominin direnç noktalarını oluşturmaktadır.

Temel Ekonomik Göstergeler

GSYİH (Nominal)
282.5Milyar USD
Veri Yılı: 2025
Kişi Başına GSYİH
8,250USD
Veri Yılı: 2025
Enflasyon Oranı
2.1%
Veri Yılı: 2025
Para Birimi
Peru Solü (PEN)PEN
Veri Yılı: 2025
İşsizlik Oranı
6.1%
Veri Yılı: 2025
Yıllık İhracat
67.8Milyar USD
Veri Yılı: 2025
Kamu Borcu / GSYİH
32.8%
Veri Yılı: 2025

Başlıca Sektörler

Madencilik ve Metalurji (Bakır, Altın, Çinko)Balıkçılık ve Deniz Ürünleri İşlemeAgro-Endüstri ve Modern TarımTekstil ve Hazır Giyim (Alpaka Yünü ve Pima Pamuğu)Turizm ve Otelcilikİnşaat ve İmalat Sanayi

GSYİH Yıllık Büyüme OranıBirim: %

Ekonomik Dönüm Noktaları

1840 - 1870Cumhuriyet Dönemi

Guano ve Nitrat Patlaması

Kuş gübresi (guano) ve nitrat ihracatından elde edilen devasa gelirler, devlet bütçesini ve altyapı yatırımlarını finanse etmiştir.

1990Reform Dönemi

Fujishock Reformları

Hiperenflasyonu durdurmak amacıyla sübvansiyonların kaldırılması, özelleştirmeler ve serbest kur rejimi gibi radikal neo-liberal ekonomi politikaları uygulanmıştır.

2006Küreselleşme Dönemi

ABD-Peru Serbest Ticaret Anlaşması

İki ülke arasında imzalanan ticaret anlaşması, Peru'nun ihracat kapasitesini artırmış ve küresel pazarlarla entegrasyonunu hızlandırmıştır.

2024Modern Dönem

Chancay Mega Limanı'nın Açılışı

Çin ortaklığıyla inşa edilen Pasifik kıyısındaki devasa konteyner limanı, Güney Amerika'nın Asya pazarlarına doğrudan erişim ana merkezi haline gelmiştir.

Uluslararası İlişkiler

Peru, dış politikasında bölgesel entegrasyonu, serbest ticareti ve çok taraflılığı savunan dengeli bir hat izlemektedir. Pasifik Kıyısı ülkeleriyle ticari ortaklıklarını güçlendirirken hem Kuzey Amerika hem de Asya pazarlarıyla derin ilişkiler kurmuştur. Amerika Birleşik Devletleri ile geleneksel güvenlik ve ticaret iş birliği yürütürken, Çin Halk Cumhuriyeti ile en büyük ticari ortaklık ve altyapı yatırımı seviyesine ulaşmıştır.

🇵🇪

İlişki Detaylarını İnceleyin

Diyagramdaki düğümlerin üzerine gelerek veya tıklayarak ortaklık detaylarını görebilirsiniz.

İttifaklar ve Üyelikler

Pasifik İttifakı (Alianza del Pacífico)

2011 yılından beri
Bölgesel Kurucu Ortak

Şili, Kolombiya ve Meksika ile birlikte mal, hizmet, sermaye ve insanların serbest dolaşımını hedefleyen derin entegrasyon bloğu.

Çin Halk Cumhuriyeti

2013 yılından beri
Kapsamlı Stratejik Ortak

Peru'nun en büyük ticaret ortağı ve madencilik ile altyapı sektörlerindeki ana yabancı yatırımcı ülkesidir.

Amerika Birleşik Devletleri

1926 yılından beri
Stratejik Müttefik ve Ticaret Ortağı

Serbest ticaret, uyuşturucuyla mücadele, güvenlik ve demokrasi kurumlarının desteklenmesi alanlarında köklü iş birliği yürütülmektedir.

And Topluluğu (CAN)

1969 yılından beri
Üyelik ve Bölgesel Blok

Bolivya, Kolombiya ve Ekvador ile alt-bölgesel ekonomik ve sosyal entegrasyon organı.

Uluslararası Örgüt Üyelikleri

Birleşmiş MilletlerKurucu Üye(1945)
Amerikan Devletleri ÖrgütüKurucu Üye(1948)
Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliğiAktif Üye(1998)
Pasifik İttifakıKurucu Üye(2011)

Önemli Antlaşmalar ve Sözleşmeler

Brasilía Barış Anlaşması

Ekvador ile yüzyılı aşkın süredir devam eden sınır anlaşmazlığını kesin ve kalıcı olarak sona erdiren tarihi antlaşma.

1998

Peru-ABD Serbest Ticaret Anlaşması

İki ülke arasındaki mal ve hizmet ticaretinde gümrük vergilerini sıfırlayan ve yabancı yatırımları koruyan anlaşma.

2006

CPTPP (Kapsamlı ve İlerici Pasifik Ötesi Ortaklık Anlaşması)

Pasifik Havzası'ndaki 11 ülke ile serbest ticaret ve ekonomik entegrasyonu sağlayan uluslararası antlaşma.

2018

Anlaşmazlıklar ve Gerilimler

Aşağıdaki konular tarafsız bir bakış açısıyla, çok taraflı perspektifler göz önünde bulundurularak ansiklopedik bir dille sunulmuştur.

Şili

Başlangıç: 2008
Anlaşmazlık

Pasifik Okyanusu'ndaki deniz sınırları üzerindeki anlaşmazlık, 2014 yılında Uluslararası Adalet Divanı'nın (Lahey) verdiği bağlayıcı kararla barışçıl şekilde çözüme kavuşturulmuştur.

Siyasi Tarih ve Yönetim

Peru, çok partili parlamenter nitelikler taşıyan cumhurbaşkanlığı sistemine sahip üniter demokratik bir cumhuriyettir. Ülkenin siyasi yapısı, yürütme ve yasama organları arasındaki sık sık yaşanan krizler, gensorular ve devlet başkanlarının azil süreçleriyle karakterize edilen yüksek bir siyasi dinamizme sahiptir. Bu siyasi çalkantılara rağmen, Merkez Bankası ve Yargı organları gibi kilit anayasal kurumlar bağımsızlıklarını koruyarak makroekonomik istikrarı güvence altında tutmaktadır.

Mevcut Yönetim Biçimi

Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi ile Yönetilen Üniter Demokratik Cumhuriyet

Yönetim Yapısı ve Organlar

Yürütme organı, genel oyla 5 yıllığına seçilen Cumhurbaşkanı ve Bakanlar Kurulu'ndan oluşur. Yasama organı, 130 sandalyeden oluşan tek meclisli Peru Cumhuriyet Kongresi'dir (Congreso de la República). Yargı erkinin başında ise Yüksek Mahkeme (Corte Suprema de Justicia) bulunmaktadır.

Siyasi Tarihin Dönüm Noktaları

1823Cumhuriyet Dönemi

İlk Peru Anayasası'nın Kabulü

Bağımsızlık sonrası liberal ilkeler ve güçler ayrılığı temelinde hazırlanan ilk anayasal metin yürürlüğe girmiştir.

1895 - 1919Cumhuriyet Dönemi

Aristokratik Cumhuriyet Dönemi

Sivil Parti elitlerinin egemenliğinde göreli siyasi istikrarın ve ihracata dayalı büyümenin yaşandığı oligarşik yönetim dönemi.

1930 - 1980Yakın Tarih

Askeri-Sivil Çatışmaları ve APRA Gerilimi

Ordu ile sol-popülist APRA partisi arasındaki çalkantılı rekabet, sık sık yapılan askeri darbeler ve vesayet yönetimiyle geçmiştir.

1979Yakın Tarih

1979 Anayasası ve Demokrasiye Geçiş

Askeri yönetimin sona ermesinin ardından hazırlanan kapsayıcı anayasa ile genel oy hakkı genişletilmiş ve genel seçimler düzenlenmiştir.

1992Yakın Tarih

Fujimori'nin 'Otodarbe'si (Autogolpe)

Başkan Alberto Fujimori, Kongre'yi ve Yargı organlarını feshederek olağanüstü yetkilerle ülkeyi yönetmeye başlamıştır.

1993Modern Dönem

Günümüz Anayasası'nın Yürürlüğe Girmesi

Serbest piyasa ekonomisini anayasal güvenceye alan ve devletin ekonomideki rolünü sınırlandıran yeni anayasa kabul edilmiştir.

2000Modern Dönem

Demokratik Geçiş ve Valentín Paniagua Hükümeti

Fujimori'nin istifası sonrası kurulan geçiş hükümeti, şeffaf seçimler düzenleyerek demokratik rejimi yeniden tesis etmiştir.

2016 - 2022Modern Dönem

Kongre-Yürütme Krizleri ve Sık Başkan Değişimleri

Yolsuzluk soruşturmaları ve anayasal azil mekanizmalarının kullanımı sonucu 6 yılda 6 farklı devlet başkanı göreve gelmiştir.

Bilimsel Araştırma ve Gelişmişlik

Peru'nun bilimsel ve teknolojik araştırmaları; yüksek irtifa biyolojisi, patates ve And tahıllarının genetiği, madencilik teknolojileri, jeoloji ve biyolojik çeşitliliğin korunmasına odaklanmaktadır. Devlet kuruluşu CONCYTEC aracılığıyla Ar-Ge altyapısını güçlendirmeyi hedefleyen ülke, uluslararası bilimsel iş birlikleri, uydu teknolojileri ve Antarktika araştırmalarıyla bilimsel kapasitesini kademeli olarak artırmaktadır.

Görsel Skor Kartı (Radar Analizi)

Detaylı Göstergeler

Ar-Ge Harcamalarının GSYİH'ye Oranı0.17 %
Toplam Araştırmacı Sayısı7,200 Kişi
Yıllık Patent Başvurusu1,520 Adet
Yıllık Uluslararası Akademik Yayın5,800 Adet
Küresel İnovasyon Endeksi Sıralaması76 Sıra

Öne Çıkan Bilimsel ve Teknolojik Başarılar

Uluslararası Patates Merkezi (CIP) bünyesinde dünya patates gen bankasının kurulması ve iklim değişikliğine dayanıklı türlerin geliştirilmesi.

PeruSAT-1 yüksek çözünürlüklü yer gözlem uydusunun uzaya fırlatılması ve doğal afet ile sınır takibinde kullanımı.

Antarktika'daki Machu Picchu Araştırma İstasyonu vasıtasıyla iklim değişikliği ve okyanus bilimi alanında yürütülen küresel araştırmalar.

And dağlarında yüksek irtifa tıbbı ve insan fizyolojisi üzerine dünya çapında öncü tıp çalışmaları.

Önde Gelen Kurumlar ve Üniversiteler

Universite

Universidad Nacional Mayor de San Marcos (UNMSM)

1551 yılında kurulan, Amerika kıtasının en eski sürekli eğitim veren üniversitesi; tıp, doğa bilimleri ve sosyal bilimlerde lider bilim merkezidir.

Universite

Pontificia Universidad Católica del Perú (PUCP)

Mühendislik, malzeme bilimi ve sosyal araştırmalarda yüksek yayın kapasitesine sahip prestijli özel araştırma üniversitesi.

Arastirma Enstitusu

CONCYTEC (Ulusal Bilim, Teknoloji ve İnovasyon Konseyi)

Peru'nun ulusal bilim politikalarını belirleyen, Ar-Ge fonlarını yöneten ve araştırma teşviklerini koordine eden devlet kurumu.

Arastirma Enstitusu

Uluslararası Patates Merkezi (CIP)

CGIAR ağına bağlı, küresel gıda güvenliği ve kök yumru bitkilerinin ıslahı üzerine çalışan uluslararası ölçekli tarımsal araştırma merkezi.