Filistin
Filistin, Orta Doğu'da Doğu Akdeniz kıyısında yer alan, tarihsel, kültürel ve dini açılardan büyük bir öneme sahip coğrafi ve siyasi bir bölgedir. Birleşmiş Milletler Genel Kurulu tarafından 2012 yılında 'üye olmayan gözlemci devlet' statüsü verilen Filistin Devleti, Batı Şeria ve Gazze Şeridi kapsamanındaki topraklarda hak iddia etmekte ve başkentini Kudüs olarak tanımlamaktadır. Tarih boyunca Kenan, Fenike, Roma, Bizans, Emevi, Abbasi, Memlük ve Osmanlı gibi birçok büyük medeniyetin kontrolünde kalmış olan bölge, günümüzde karmaşık bir jeopolitik yapıya ve uluslararası diplomasi alanında merkezi bir konuma sahiptir.
Detaylı Tarih
Filistin toprakları, insanlık tarihinin en eski yerleşim alanlarından biri olup Antik Çağ'dan itibaren ticaret ve din yollarının kesişim noktasında yer almıştır. M.Ö. Kenan topluluklarından başlayan yerleşim süreci, Roma ve Bizans egemenliklerinin ardından 7. yüzyılda İslam yönetimine geçişle şekillenmiştir. 1516'dan 1917'ye kadar 400 yıl boyunca Osmanlı İmparatorluğu idaresinde kalan bölge, I. Dünya Savaşı sonrasında İngiliz Mandası altına girmiş, 20. yüzyılın ortalarından itibaren ise Arap-İsrail anlaşmazlığının ana sahnesi haline gelmiştir.
Kenan Dönemi ve İlk Erken Yerleşimler
Bölgede bilinen ilk yerleşik uygarlık olan Kenanlılar kent devletleri kurmuş, tarım ve ticaret ağlarını geliştirmiştir.
Roma Egemenliğinin Başlaması
Romalı komutan Pompey bölgeyi Roma Cumhuriyeti topraklarına katmış ve bölge Judea eyaleti olarak yeniden yapılandırılmıştır.
Kudüs'ün Fethi ve İslami Yönetim
Halife Ömer döneminde Filistin bölgesi İslam devletinin kontrolüne girmiş, Kudüs'te dini hoşgörü esasına dayalı bir idare kurulmuştur.
Haçlı Seferleri ve Salahaddin Eyyubi Dönemi
Birinci Haçlı Seferi sonucu Kudüs Krallığı kurulmuş, ancak 1187 Hittin Muharebesi ile Salahaddin Eyyubi bölgeyi tekrar kontrol altına almıştır.
Osmanlı Egemenliğinin Başlaması
Yavuz Sultan Selim'in Mercidabık Seferi sonrası Filistin toprakları Osmanlı İmparatorluğu yönetimine girmiş ve 400 yıl bu statüyü korumuştur.
Balfour Deklarasyonu ve İngiliz İşgali
İngiltere Dışişleri Bakanı Arthur Balfour'un bildirisiyle Yahudi halkına Filistin'de bir ulusal yurt vaat edilmiş ve bölge İngiliz ordusunca kontrol edilmiştir.
Filistin İngiliz Mandası Dönemi
Milletler Cemiyeti kararıyla İngiliz Manda yönetimi resmen kurulmuş, bu dönemde kitlesel göçler ve toplumlar arası çatışmalar tırmanmıştır.
BM 181 Sayılı Bölünme Planı
Birleşmiş Milletler Genel Kurulu, Filistin'in Yahudi ve Arap devletleri arasında bölünmesini ve Kudüs'e uluslararası statü verilmesini tavsiye etmiştir.
İsrail'in Kuruluşu ve Nakba (Büyük Felaket)
İngiliz mandasının sona ermesiyle İsrail bağımsızlığını ilan etmiş, ardından çıkan savaşta yüz binlerce Filistinli yerinden edilmiştir.
Filistin Kurtuluş Örgütü'nün (FKÖ) Kuruluşu
Arap Ligi zirvesinde Filistin halkını temsil etmek ve bağımsızlık mücadelesini yürütmek amacıyla FKÖ kurulmuştur.
Altı Gün Savaşı ve İşgal
Savaş sonucunda İsrail, Batı Şeria, Gazze Şeridi, Doğu Kudüs, Golan Tepeleri ve Sina Yarımadası'nı kontrolü altına almıştır.
Filistin Bağımsızlık Bildirisi
Yaser Arafat başkanlığındaki Filistin Ulusal Konseyi, Cezayir'de Filistin Devleti'nin bağımsızlığını ilan etmiştir.
Oslo Anlaşmaları
FKÖ ile İsrail arasında imzalanan anlaşmalarla Filistin Ulusal Yönetimi kurulmuş ve kademeli özerklik süreci öngörülmüştür.
BM Gözlemci Devlet Statüsü
BM Genel Kurulu'nda yapılan oylamada Filistin, 'üye olmayan gözlemci devlet' statüsünü kazanarak uluslararası meşruiyetini pekiştirmiştir.
Geçmiş ve Mevcut Ekonomi
Filistin ekonomisi; Batı Şeria ve Gazze Şeridi olmak üzere parçalı yapıya sahip, sınır kontrolleri ve siyasi belirsizliklerin gölgesinde faaliyet gösteren bir yapıdadır. Ekonomik faaliyetler büyük oranda hizmet sektörü, küçük ölçekli imalat, inşaat ve tarıma dayanmaktadır. Bağımsız bir ulusal para birimi bulunmayan Filistin'de İsrail Yeni Şekeli (ILS), Ürdün Dinarı (JOD) ve ABD Doları (USD) yaygın olarak kullanılmaktadır. Dış yardımlar ve yurt dışında çalışan işçilerin transferleri gayrisafi yurt içi hasılada önemli bir yer tutmaktadır.
Temel Ekonomik Göstergeler
Başlıca Sektörler
GSYİH Yıllık Büyüme OranıBirim: %
Ekonomik Dönüm Noktaları
Uluslararası İlişkiler
Filistin Devleti'nin dış politikası; bağımsızlığın uluslararası düzeyde tanınması, 1967 sınırları temelinde bir Filistin devletinin kurulması ve BM kararlarının uygulanması hedeflerine dayanmaktadır. Filistin Kurtuluş Örgütü (FKÖ) ve Filistin Yönetimi kanalıyla yürütülen diplomaside Arap dünyası, İslam ülkeleri, Avrupa Birliği ve Küresel Güney ülkeleriyle yakın temas kurulmaktadır. Birleşmiş Milletler üyesi 140'tan fazla ülke Filistin'i bağımsız bir devlet olarak tanımaktadır.
İlişki Detaylarını İnceleyin
Diyagramdaki düğümlerin üzerine gelerek veya tıklayarak ortaklık detaylarını görebilirsiniz.
İttifaklar ve Üyelikler
Arap Ligi
1976 yılından beriArap ülkeleri, Filistin davasına siyasi, diplomatik ve finansal destek sağlamada ana bölgesel platformu oluşturmaktadır.
İslam İşbirliği Teşkilatı (İİT)
1969 yılından beriFilistin, Kudüs'ün statüsü ve Filistin halkının haklarının korunması konusunda İİT üyesi ülkelerle sıkı bir iş birliği içindedir.
Avrupa Birliği
1994 yılından beriAB, Filistin kurumlarının inşası ve insani yardımlar konusunda en büyük finansal donörlerden biri durumundadır.
Türkiye
1975 yılından beriTürkiye, Filistin'e kalkınma yardımları, eğitim bursları ve uluslararası platformlarda diplomatik destek sunmaktadır.
Uluslararası Örgüt Üyelikleri
Önemli Antlaşmalar ve Sözleşmeler
Oslo I Anlaşması (İlkeler Deklarasyonu)
FKÖ ve İsrail arasında karşılıklı tanımayı ve Batı Şeria ile Gazze'de geçici özerk yönetimin kurulmasını öngören tarihi antlaşma.
Oslo II Anlaşması (Geçici Anlaşma)
Batı Şeria'nın A, B ve C şeklinde idari ve güvenlik alanlarına bölünmesini düzenleyen sözleşme.
Roma Statüsü Katılımı (Uluslararası Ceza Mahkemesi)
Filistin'in Uluslararası Ceza Mahkemesi'ne (UCM) resmen taraf olmasıyla yargı yetkisi tanıma adımı.
Anlaşmazlıklar ve Gerilimler
Aşağıdaki konular tarafsız bir bakış açısıyla, çok taraflı perspektifler göz önünde bulundurularak ansiklopedik bir dille sunulmuştur.
İsrail
Başlangıç: 1948Sınırlar, Doğu Kudüs'ün statüsü, mültecilerin geri dönüş hakkı, su kaynakları ve Yahudi yerleşim birimleri konularında devam eden temel anlaşmazlık.
Siyasi Tarih ve Yönetim
Filistin siyasi yapısı, 1993 Oslo Anlaşmaları çerçevesinde kurulan Filistin Ulusal Yönetimi ve Filistin Kurtuluş Örgütü (FKÖ) ekseninde şekillenmiştir. Devlet Başkanı yürütmenin başı olup Başbakan ve Bakanlar kurulunu atar. Siyasi alanda Batı Şeria'yı yöneten El-Fetih ile Gazze Şeridi'ni kontrol eden Hamas arasındaki siyasi bölünme ve seçimlerin uzun süredir ertelenmesi, yönetim dinamiğinin en belirleyici unsurları arasındadır.
Yarı Başbakanlık Sistemine Sahip Üniter Cumhuriyet (Sınırlı Özerk Yapı)
Yürütme organı Devlet Başkanı ve Başbakan liderliğindeki Hükümetten oluşur. Yasama organı Filistin Yasama Konseyi (PLC) olmakla birlikte 2007'den bu yana fiilen toplanamamakta, yasama yetkisi büyük ölçüde başkanlık kararnameleriyle yürütülmektedir. Yargı organı ise Bağımsız Yargı Konseyi ve Anayasa Mahkemesi aracılığıyla denetlenmektedir.
Siyasi Tarihin Dönüm Noktaları
Bilimsel Araştırma ve Gelişmişlik
Filistin'de bilimsel ve akademik altyapı, sınırlı kaynaklara ve zorlu sosyo-politik koşullara rağmen gelişmiş bir üniversite ağına dayanmaktadır. Yükseköğretim oranlarının Orta Doğu ortalamasının üzerinde olduğu bölgede; bilgi teknolojileri, tıp araştırmaları, çevre bilimi, tarımsal biyoteknoloji ve yenilenebilir enerji odaklı akademik çalışmalar ön plana çıkmaktadır. Uluslararası akademik iş birlikleri ve AB Araştırma Fonları bilimsel üretimi desteklemektedir.
Görsel Skor Kartı (Radar Analizi)
Detaylı Göstergeler
Öne Çıkan Bilimsel ve Teknolojik Başarılar
Orta Doğu bölgesinde okuryazarlık ve yükseköğretim katılımında en yüksek oranlardan birine sahip olunması.
Kuraak tarım ve zeytin genetiği alanında uluslararası nitelikte biyoteknolojik araştırmaların yürütülmesi.
Filistinli yazılımcılar ve girişimciler tarafından geliştirilen bölgesel veri yönetim ve mobil uygulama çözümleri.
UNESCO ve CERN gibi küresel kuruluşlarla ortak fizik ve teorik bilim araştırmaları projelerinin yürütülmesi.
Önde Gelen Kurumlar ve Üniversiteler
Birzeit Üniversitesi
Batı Şeria'da yer alan, beşeri bilimler, mühendislik ve sosyal bilimlerde öncü olan Filistin'in en saygın yükseköğretim kurumlarından biridir.
An-Najah Ulusal Üniversitesi
Nablus merkezli, tıp, mühendislik ve doğa bilimlerinde yüksek yayın kapasitesine sahip en büyük Filistin üniversitesidir.
Al-Quds Üniversitesi
Kudüs ve çevresinde kampüsleri bulunan, sağlık bilimleri ve hukuk alanındaki akademik çalışmalarıyla öne çıkan kurumdur.
Filistin Bilim ve Teknoloji Akademisi (PALAST)
Ulusal bilim politikalarını koordine eden, Ar-Ge projelerini ve uluslararası bilimsel iş birliğini destekleyen bağımsız bir kuruluştur.