Portekiz
Portekiz, Avrupa kıtasının en batı ucunda, İber Yarımadası üzerinde yer alan ve Atlantik Okyanusu'na uzun bir kıyı şeridi bulunan köklü bir Güney Avrupa ülkesidir. Doğuda ve kuzeyde İspanya ile kara sınırı paylaşan ülke, ayrıca Atlantik'te yer alan Azorlar ve Madeira özerk takımadalarını da bünyesinde barındırır. Tarih boyunca coğrafi keşiflerin öncülerinden biri olarak küresel ölçekte deniz aşırı bir imparatorluk kurmuş olan Portekiz, günümüzde yüksek insani gelişmişlik düzeyine sahip modern bir devlettir. Avrupa Birliği, NATO ve OECD üyesi olan ülke; zengin kültürel mirası, istikrarlı demokrasisi ve yenilenebilir enerji alanındaki yatırımlarıyla öne çıkmaktadır.
Detaylı Tarih
Portekiz tarihi, İber Yarımadası'ndaki antik Lusitanya kabilelerinden Roma ve Vizigot hakimiyetine, ardından yüzyıllar süren Mağribi egemenliğine uzanan zengin bir geçmişe sahiptir. 1139 yılında bağımsız bir krallık olarak kurulan ülke, 15. ve 16. yüzyıllarda denizcilik alanındaki büyük atılımlarla küresel bir ticaret ve keşif imparatorluğuna dönüşmüştür. 19. ve 20. yüzyıllarda yaşanan siyasi çalkantılar, monarşinin devrilmesi ve ardından gelen onlarca yıllık otoriter Estado Novo rejiminin ardından, 1974 Karanfil Devrimi ile ülke barışçıl bir şekilde demokrasiye geçiş yapmıştır.
İber Yarımadası'nın Roma Tarafından Fethi
Romalıların bölgeye gelişiyle birlikte günümüz Portekiz topraklarının büyük kısmı Lusitania eyaletine dönüştürülmüş ve bölgede Latin kültürü ile altyapı gelişmiştir.
Mağribi Hakimiyeti ve Emevi Yönetimi
Kuzey Afrika'dan gelen Müslüman güçler İber Yarımadası'nı ele geçirerek bölgede yüzyıllar sürecek mimarı, tarımsal ve bilimsel dönüşümü başlatmıştır.
Portekiz Krallığı'nın Kuruluşu
I. Afonso Henriques, Ourique Muharebesi sonrası kendisini Portekiz Kralı ilan etmiş ve Leon Krallığı'ndan bağımsızlığını kazanmıştır.
Reconquista'nın Tamamlanması
Kral III. Afonso'nun Algarve bölgesini ele geçirmesiyle Portekiz'deki Mağribi yönetimi son bulmuş ve günümüz Portekiz sınırları büyük ölçüde çizilmiştir.
Ceuta'nın Fethi ve Keşifler Çağı
Kuzey Afrika'daki Ceuta kentinin ele geçirilmesi, Prens Denizci Henrique öncülüğünde küresel deniz keşiflerinin ve Portekiz İmparatorluğu'nun başlangıcı olmuştur.
Tordesillas Antlaşması
Portekiz ve İspanya, Papa'nın arabuluculuğunda Avrupa dışındaki yeni keşfedilen toprakları paylaşmak üzere tarihi bir antlaşma imzalamıştır.
İber Birliği Dönemi
Portekiz tahtının İspanya Habsburg hanedanına geçmesiyle iki ülke altmış yıl boyunca tek bir monarşi altında birleşmiştir.
Büyük Lizbon Depremi ve Pombal Reformları
Yıkıcı deprem ve tsunami sonrası Lizbon, Marquis de Pombal liderliğinde modern ızgara planına göre yeniden inşa edilmiş ve devlet yapısı aydınlanmacı ilkelerle reforme edilmiştir.
İlk Anayasa ve Brezilya'nın Bağımsızlığı
Liberal devrim sonrasında Portekiz'in ilk anayasası kabul edilmiş, aynı dönemde imparatorluğun en büyük kolonisi olan Brezilya bağımsızlığını ilan etmiştir.
Monarşinin Yıkılışı ve Birinci Cumhuriyet
5 Ekim 1910 devrimi ile Braganza Hanedanı devrilmiş ve Portekiz Birinci Cumhuriyeti kurulmuştur.
Estado Novo Rejiminin İlanı
António de Oliveira Salazar liderliğinde milliyetçi, muhafazakar ve otoriter tek parti rejimi resmen yürürlüğe girmiştir.
Karanfil Devrimi
Silahlı Kuvvetler Hareketi (MFA) tarafından gerçekleştirilen kansız askeri darbe, onlarca yıllık diktatörlüğü sona erdirmiş ve demokratikleşme sürecini başlatmıştır.
Avrupa Ekonomik Topluluğu'na Katılım
Portekiz, AET'ye (günümüz Avrupa Birliği) tam üye olarak entegrasyon sürecini hızlandırmış ve ekonomik modernleşme ivmesi kazanmıştır.
Geçmiş ve Mevcut Ekonomi
Portekiz ekonomisi, geleneksel tarım ve imalat sanayisinden hizmet odaklı, ileri teknoloji destekli ve ihracata dayalı bir yapıya dönüşmüştür. Hizmet sektörü, özellikle turizm, ağırlama ve bilgi teknolojileri ekonominin ana omurgasını oluşturmaktadır. Yenilenebilir enerji, otomotiv montaj, tekstil, şarapçılık ve mantar üretimi stratejik alanlar arasında yer alır. 2010'lardaki borç krizinin ardından uygulanan reformlar ve AB fonlarının verimli kullanımıyla birlikte ülke makroekonomik dengelerini güçlendirmiş, borç oranlarını düşürmüş ve sürdürülebilir büyüme patikasına girmiştir.
Temel Ekonomik Göstergeler
Başlıca Sektörler
GSYİH Yıllık Büyüme Oranı TrendiBirim: %
Ekonomik Dönüm Noktaları
Uluslararası İlişkiler
Portekiz, dış politikasında çok taraflılığı, Avrupa entegrasyonunu ve Atlantik ötesi müttefiklik ilişkilerini temel alan bir yaklaşım sergiler. Avrupa Birliği ve NATO'nun aktif bir üyesi olan ülke, dünyadaki tüm Portekizce konuşan uluslar arasında köprü görevi görmeyi amaçlayan CPLP'nin de merkezindedir. Tarihsel bağlara dayanan diplomasi anlayışı; Güney Amerika, Afrika ve Asya ile güçlü kültürel ve ikili ilişkilerin sürdürülmesini sağlar.
İlişki Detaylarını İnceleyin
Diyagramdaki düğümlerin üzerine gelerek veya tıklayarak ortaklık detaylarını görebilirsiniz.
İttifaklar ve Üyelikler
Avrupa Birliği
1986 yılından beriPortekiz, AB içerisindeki derin bütünleşmeyi, uyum politikalarını ve Schengen alanını aktif olarak destekleyen ana akım üyelerdendir.
NATO
1949 yılından beriKurucu üyeler arasında yer alan Portekiz, Kuzey Atlantik güvenliğine ve müttefik operasyonlarına katkı sunmaktadır.
CPLP (Portekizce Konuşan Ülkeler Topluluğu)
1996 yılından beriPortekizce konuşan ülkeler arasında siyasi iş birliğini, dil birliğini ve ekonomik ilişkileri geliştirmeyi hedefleyen uluslararası yapının kurucusudur.
İspanya
1139 yılından beriİber Yarımadası'ndaki tek komşusu olan İspanya ile altyapı, enerji, çevre politikaları ve ticaret alanlarında üst düzey ortaklık yürütmektedir.
Uluslararası Örgüt Üyelikleri
Önemli Antlaşmalar ve Sözleşmeler
Windsor Antlaşması
İngiltere ile Portekiz arasında imzalanan ve dünyada halen yürürlükte olan en eski diplomatik ve askeri ittifak antlaşmasıdır.
Lizbon Antlaşması
Avrupa Birliği'nin kurumsal yapısını modernize eden ve Anayasal reformları içeren tarihi AB antlaşması Portekiz'in başkentinde imzalanmıştır.
Schengen Anlaşması Uygulaması
Portekiz, Avrupa sınırlarının kaldırılması ve kişilerin serbest dolaşımını öngören düzenlemeleri kabul ederek sisteme dahil olmuştur.
Anlaşmazlıklar ve Gerilimler
Aşağıdaki konular tarafsız bir bakış açısıyla, çok taraflı perspektifler göz önünde bulundurularak ansiklopedik bir dille sunulmuştur.
İspanya (Olivença Meselesi)
Başlangıç: 18011801 Badajoz Antlaşması ile İspanya kontrolüne geçen Olivença kasabasının egemenliği konusunda Portekiz tarihsel hak iddiasını resmi olarak geri çekmemiş olsa da durum günümüzde ikili ilişkileri olumsuz etkilemeyen pasif bir diplomatik konudur.
Siyasi Tarih ve Yönetim
Portekiz, çok partili demokratik bir yapıya ve yarı başkanlık yönetim sistemine sahiptir. Devletin başı genel oyla seçilen Cumhurbaşkanı olup, yürütme erki Anayasa uyarınca Meclis çoğunluğuna dayanan Başbakan liderliğindeki Hükümet tarafından yürütülür. Yasama organı tek kamaralı Cumhuriyet Meclisi'dir (Assembleia da República). Yargı bağımsızlığı anayasal güvence altındadır. Siyasi yelpazede merkez sol ve merkez sağ partiler tarihsel olarak ana aktörler olmakla birlikte, son yıllarda çoğulculuk artmıştır.
Yarı Başkanlık Sistemi ile Yönetilen Üniter Demokratik Cumhuriyet
Yürütme organı Cumhurbaşkanı ve Başbakan yönetimindeki Bakanlar Kurulu'ndan oluşur. Yasama yetkisi 230 sandalyeli Cumhuriyet Meclisi'ne aittir. Yargı erki ise Anayasa Mahkemesi, Yargıtay ve alt kademe mahkemelerce bağımsız olarak yürütülür.
Siyasi Tarihin Dönüm Noktaları
Bilimsel Araştırma ve Gelişmişlik
Portekiz, son yirmi yılda bilim, akademi ve teknolojik araştırma alanlarında önemli aşamalar kaydetmiştir. Bilim, Teknoloji ve Yükseköğretim Bakanlığı koordinasyonunda, FCT (Bilim ve Teknoloji Vakfı) aracılığıyla Ar-Ge faaliyetleri fonlanmaktadır. Yenilenebilir enerji teknolojileri, derin deniz araştırmaları, nörobilim, biyotıp ve yazılım mühendisliği alanlarında uluslararası standartlarda çalışmalar yürütülmektedir.
Görsel Skor Kartı (Radar Analizi)
Detaylı Göstergeler
Öne Çıkan Bilimsel ve Teknolojik Başarılar
Dünyanın en gelişmiş dalga enerjisi ve yüzer rüzgar türbini tesislerinin geliştirilmesi
Champalimaud Vakfı bünyesinde nörobilim ve kanser araştırmalarında dünya çapında çığır açan keşifler
Ulusal dijital kimlik ve e-Devlet altyapısının (Via Verde ve Kartão do Cidadão) erken dönem başarılı entegrasyonu
Atlantik Uluslararası Araştırma Merkezi (AIR Centre) ile uzay ve okyanus gözlem teknolojilerine öncülük edilmesi
Önde Gelen Kurumlar ve Üniversiteler
Lizbon Üniversitesi
Portekiz'in en büyük ve en köklü yükseköğretim kurumu olup mühendislik, doğa bilimleri ve tıp araştırmalarında lider konumdadır.
Porto Üniversitesi
Uluslararası bilimsel yayın kapasitesi ve mühendislik ile biyomedikal bilimlerdeki yüksek akademik çıktısıyla tanınır.
Champalimaud Vakfı
Lizbon'da bulunan, nörobilim ve onkoloji alanlarında uluslararası düzeyde öncü araştırmalar yürüten prestijli bir biyotıp merkezidir.
INESC TEC
Bilgisayar bilimleri, telekomünikasyon ve yenilenebilir enerji sistemleri üzerine odaklanmış ileri teknoloji araştırma merkezidir.